De jaarlijkse BDO Benchmark Ziekenhuizen/UMC’s toont aanhoudende zorgen over de financiële resultaten van algemene en universitaire ziekenhuizen. De conclusie uit de Benchmark 2025, die gebaseerd is op de financiële resultaten van zorgorganisaties in 2024, luidt dat er op korte termijn stevige keuzes nodig om de benodigde transformatie van de zorgsector te realiseren.
Het instabiele politieke klimaat van dit moment en het stroperige verloop van de transformatieprocessen die zijn overeengekomen in het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) geven te denken over de kansen voor de vereiste daadkracht. Het bewerkstelligen van duurzame oplossingen door ziekenhuizen, samen met overheid, financiers, zorgaanbieders, brancheorganisaties en professionals, wordt dan ook steeds urgenter, aldus BDO Accountants & Adviseurs.
Het bureau onderzocht in de Benchmark Ziekenhuizen/UMC’s 2025 van BDO de financiële gezondheid van 59 algemene ziekenhuizen en de 7 UMC’s. De analyseis gemaakt op basis van de gedeponeerde jaarverslagen over 2024.
Algemene ziekenhuizen: licht herstel
De algemene ziekenhuizen tonen ten opzichte van 2023 iets betere financiële resultaten. De Benchmark drukt dat uit in een rapportcijfer, dat steeg van een 5,4 naar een 6,1. De resultaatmarge stijgt voor het eerst in jaren weer, van 1,2% naar 1,9%. Dat was te danken aan lagere financiële lasten en het uitblijven van extra afschrijvingen. Ook hebben algemene ziekenhuizen minder verplichtingen bij banken: de financieringsleverage (berekend als Net Debt/EBITDA) daalde van 2,19 naar 1,64.
Minder positieve ontwikkelingen zijn er op het gebied van personele lasten. Die stegen wederom fors aanzienlijk en belopen inmiddels € 15.400 per FTE. Het aandeel van de personeelskosten in relatie tot de opbrengsten steeg van 60,4% in 2023 naar 61% in 2024. Een ander heet hangijzer voor de algemene ziekenhuizen is de investeringsachterstanden in vastgoed: 39 van de 59 ziekenhuizen hebben verouderd vastgoed. Bijna een derde daarvan voldoet niet aan de EBITDA-norm van banken, een voorwaarde voor financiering. Het operationeel resultaat neemt slechts beperkt toe van 7,2% in 2023 naar 7,5% in 2024 en blijft structureel te laag.
Mike Tagage, voorzitter van de Branchegroep Zorg bij BDO: “We zien dat ondanks de iets betere financiële prestaties er ‘onder de motorkap’ nog steeds sprake is van grote uitdagingen, met name door de investeringsachterstanden en de stijgende personeelskosten. Dat vraagt om verandering en is ook al enkele jaren duidelijk, alleen het moment dat die veranderingen écht moeten worden gerealiseerd, komt wel steeds dichterbij. De sector zal nu zelfs moeten versnellen.”
UMC’s: verder dalende cijfers
Her rapportcijfer van de academische ziekenhuizen daalde van 7,0 naar 6,5. Voor het eerst sinds 2018 noteerden twee UMC’s zelfs een onvoldoende als gemiddeld cijfer. Daling van de EBITDA-marge met 1 procentpunt naar 6,3% (terwijl die sinds 2020 juist elk jaar steeg) is de oorzaak van het mindere rapportcijfer. De EBITDA-marges staan vooral onder druk gezet door het fors grotere aandeel personeelskosten in relatie tot de opbrengsten bij UMC’s (van 58,8% naar 60,1%). De personeelskosten stegen met 8,3%, vooral door cao-ontwikkelingen.
Door de belangrijke ziekenhuisoverstijgende rol van de UMC’s in onderzoek en onderwijs, stelt BDO dat de mindere resultaten van de academische huizen ook het toekomstperspectief van de zorgsector als geheel verder onder druk zetten.
Transformatie zorgsector versnellen
Om de noodzakelijke versnelling van de zorgtransformatie te bereiken, zijn volgens BDO radicale keuzes nodig, op korte termijn. Het rapport draagt daarvoor vijf oplossingsrichtingen aan, die overigens overeenkomen met de aanbevelingen bij de Benchmark van vorig jaar:
1. Focus: maak strategische keuzes en voer een maatschappelijk debat
De zorgkosten stijgen onder druk door stijgende personeelskosten, terwijl de budgetten onder druk staan door andere maatschappelijke uitdagingen. Heldere keuzes zijn nodig: welke zorg blijft in het verzekerde pakket? Dat vergt een bredere maatschappelijke discussie, met een belangrijke rol voor de politiek, maar actieve participatie van ziekenhuizen, zorgverzekeraars, gemeenten en zorgverleners. Draagvlak creëren onder burgers en inzichtelijk maken wat gemaakte keuzes betekenen, zowel zorginhoudelijk als financieel, is onontbeerlijk.
2. Laat ziekenhuizen resultaat gebruiken voor nieuwe investeringen
Bescheiden operationele resultaten zetten een rem op noodzakelijke investeringen in bijvoorbeeld vastgoed, digitalisering of (medische) technologie. Door ziekenhuizen toe te staan de opbrengsten van duurzame resultaatverbeteringen te behouden als investeringsruimte, is dit aan te pakken. Nu ziet BDO de winst die ontstaat door besparingen, bijvoorbeeld een hogere arbeidsproductiviteit dankzij automatisering, nog te vaak verdampen bij contractonderhandelingen.
3. Regionale samenwerking en regie
Meer inzet op regionale samenwerking bij nieuwbouwinitiatieven vergroot het de onderlinge samenwerking en kennisdeling. Een gezamenlijke, regionale aanpak geeft meer lucht voor investeringen. Een breed draagvlak onder alle systeempartners zorgt voor een acceptabel risiconiveau.
4. Investeer in digitalisering, data en AI
Digitalisering en AI verbeteren van de productiviteit in de zorg en verminderen de personeelsdruk. BDO stelt dat er nog aanzienlijke kansen op meer efficiency en kostenreductie liggen in backoffice-toepassingen (denk aan finance, HR en administratie).
5. Modern werkgeverschap
De personeelskosten in de ziekenhuissector stijgen sneller dan de omzet, met name door cao-afspraken en levensfaseregelingen. Volgens BDO zijn deze regelingen vaak meer in trek bij medewerkers met een langjarig dienstverband. Door ook te kijken wat jongere medewerkers willen, bijvoorbeeld meer financiële middelen nu om een woning te kopen, voorkomen ziekenhuizen dat ze een soort ‘levensverzekeraar’ worden. Tegelijkertijd verhoogt het de aantrekkelijkheid van de sector op de arbeidsmarkt, aldus het accountants- en adviesbureau.
BDO stelt dat er wel degelijk oplossingen voorhanden zijn om de sector versneld toekomstbestendig te maken. Tagage kraakt kritische noten over de huidige praktijk rond regioplannen en transformatiegelden: “We zien dat veel uitdagingen die er al een aantal jaar zijn, nog steeds spelen of groter zijn geworden. De urgentie voor een versnelling van de transformatie van de zorg is helder. De zorgkloof neemt toe. Regioplannen en transformatiegelden waren bedoeld om de basis te leggen, maar hebben geleid tot een ongelijk speelveld in het land. Deze ongelijkheid neemt nog verder toe nu recent duidelijk is geworden dat de beschikbare transformatiegelden vanuit het IZA zijn uitgeput. De vraag is of de doorbraakmiddelen vanuit het AZWA worden vrijgegeven en als dit zo is wie de regie neemt en hoe de gehele sector daar optimaal van profiteert. Dit alles vraagt om actie, om heldere keuzes maken en niet pas morgen, maar bij wijze van spreken liever vandaag.”
> Het rapport Benchmark 2025 Ziekenhuizen/UMC’s is te downloaden van de BDO-site
