Er komt perspectief voor de caresector om toegevoegd te worden aan het prioriteringskader van de Autoriteit Consument en Markt (ACM) voor aansluiting op het stroomnet. Het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) heeft de ACM opgedragen het huidige kader te herzien. De bestuursrechter acht de huidige lijst van bedrijven en instellingen ‘onvoldoende gemotiveerd’. Nadat op 11 maart een kamermotie is aangenomen om zorginstellingen met een woonfunctie ook recht op voorrang te geven, is de weg vrij om netcongestieproblemen van de caresector te verlichten.
Het probleem van netcongestie is bekend: er staan op dit moment zo’n 12.000 bedrijven op de wachtlijst voor een zware aansluiting. En zonder mega-investeringen zal de wachtlijst alleen maar groeien, want het elektriciteitsverbruik in Nederland zal richting 2050 verviervoudigen. Om de schaarste op een verantwoorde manier te verdelen hanteert de Autoriteit Consument en Markt (ACM) sinds april vorig jaar een zogeheten prioriteringskader: een lijst van bedrijven en instellingen die recht hebben op voorrang.
Momenteel kent de lijst drie categorieën van bedrijven en instellingen die voorrang moeten krijgen in het prioriteringskader. De eerste categorie bevat bedrijven die netcongestie tegengaan; de partijen dus die nodig zijn om het probleem op te lossen. In de tweede categorie zitten partijen die essentieel zijn voor een veilige samenleving, waaronder defensie, de politie en ziekenhuizen. In de derde categorie zitten bedrijven die basisvoorzieningen als drinkwater en onderwijs bieden.
Knokken voor een plek
Het laat zich raden dat die lijst, waarop dus bijvoorbeeld wel ziekenhuizen staan, maar geen woon-zorginstellingen, voer is voor discussie. Vorig jaar stapten veertien partijen naar de rechter om een (hogere) plek op op de ACM-lijst af te dwingen. Dat zijn partijen die de aansluiting nodig hebben om überhaupt hun werk te kunnen doen, maar ook bedrijven die de voorrang claimen omdat zij anders niet kunnen voldoen aan bijvoorbeeld wettelijke eisen op het gebied van duurzaamheid. Tot de eisers hoorden zorgpartijen als de Landelijke Huisartsen Vereniging, de Vereniging Praktijkhoudende Huisartsen en InEen (vereniging van organisaties voor eerstelijnszorg), maar ook bedrijven als KPN, NS en ProRail.
Uitspraak bestuursrechter
Op 11 maart heeft het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) uitspraak gedaan in die zaak, en de eisers in het gelijk gesteld. De bestuursrechter heeft alleen getoetst of het prioriteringskader op de juiste manier tot stand was gekomen; niet of eisende partijen recht hebben op een (hogere) positie op de voorrangslijst. De bestuursrechter is van oordeel dat de ACM ten onrechte uitsluitend de ‘Europese Verordening Gasleveringszekerheid’ als uitgangspunt heeft genomen bij het bepalen van de voorrangsfuncties. De bestuursrechter heeft de ACM opgedragen een nieuwe lijst te maken voor 1 januari 2026. Het huidige prioriteringskader blijft tot die datum voorlopig van kracht.
De uitspraak wil dus niet per definitie zeggen dat de verkeerde partijen op de lijst staan, dat de eisers een betere positie zouden moeten krijgen of dat er meer partijen recht hebben op voorrang. Niemand kan zich nog rijk rekenen met deze uitspraak. Ook moet in beschouwing worden genomen dat ‘meer partijen met voorrang’ zou betekenen dat de het voordeel van prioriteit kleiner wordt: als iedereen voorrang heeft, heeft in de praktijk niemand het.
Kamermotie steunt voorrang zorginstellingen
Op dezelfde dag dat de bestuursrechter uitspraak deed over het prioriteringskader van de ACM nam de Tweede Kamer een motie aan om zorginstellingen met een woonfunctie op de voorrangslijst te plaatsen. Aan de motie van Tweede Kamerlid Wytske Postma (NSC), mede ingediend door fractieleden van de ChristenUnie, D66 en GL/PvdA. is een lang traject van lobby voorafgegaan, onder andere door de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN). Hun inspanningen hebben dus een politiek succes opgeleverd. In samenhang met de verplichting die de ACM kreeg opgelegd om een nieuw prioriteringskader vast te stellen geeft dat een concreet perspectief om de toegang tot het overvolle stroomnet te verbeteren voor careinstellingen.
