Onderzoekers van het Deventer Ziekenhuis, de Universiteit Twente (Technisch Medisch Centrum) en Saxion werken samen aan de ontwikkeling van een intelligente medicatiedispenser. Deze PainSafe registreert precies hoeveel pijnmedicatie iemand gebruikt, bouwt de medicatie via protocol automatisch af en informeert de arts direct bij afwijkend gebruik.
Patiënten gaan na een zware operatie steeds sneller naar huis, vaak met een tas vol (pijn)medicatie en instructies over het gebruik daarvan. Huisartsen en specialisten zien dat dat vaak wel, maar zeker niet altijd goed gaat.
Groeiend probleem
In het afgelopen decennium is het gebruik van oxycodon in Nederland bijna verviervoudigd. Ruim een miljoen Nederlanders krijgt jaarlijks het opioïde voorgeschreven, vooral na zware operaties. Bij 10% van de patiënten bestaat de kans op verslaving.
Waar het gebruik van pijnmedicatie voorheen tijdens opname gereguleerd werd door zorgpersoneel, zijn de patiënten nu na snel ontslag zelf degenen die de regie over hun medicijngebruik voeren. Orthopedisch chirurg dr. Ydo Kleinlugtenbelt van het Deventer Ziekenhuis ziet twee probleemgroepen bij patiënten die tijdelijk zijn aangewezen op oxycodon. In de eerste plaats is er een groep die in de verslavingsfuik zwemt en gaat ‘shoppen’ bij verschillende artsen om meer pillen te bemachtigen. Daarnaast zijn er patiënten die bang zijn voor de medicijnen en ze niet nemen, terwijl ze die wel nodig hebben om goed te herstellen. Met de ontwikkeling van de PainSafe willen de onderzoekers goede pijnbestrijding faciliteren en overgebruik en verslavingsrisico voorkómen.
Slimme medicijndispenser
In samenwerking tussen het Deventer Ziekenhuis, de Universiteit Twente (Technisch Medisch Centrum) en Saxion wordt gewerkt aan een slimme medicijndispenser. Die registreert precies hoeveel pijnmedicatie iemand gebruikt, bouwt de medicatie via protocol automatisch af en informeert de arts direct bij afwijkend gebruik.
Kleinlugtenbelt op de UTwente-site: “Deze dispenser heeft een ingebouwd algoritme, gebaseerd op het pijnprotocol van het ziekenhuis. De patiënt vult een pijnscore in en de box geeft nooit meer dan wat de patiënt nodig heeft en bouwt automatisch af wanneer dat moet. Een belangrijk voordeel: de patiënt kan er niet zomaar bij. De pillen komen alleen uit het apparaat als het algoritme dat toestaat.
Vraagt iemand te snel opnieuw, dan volgt geen afgifte maar een instructie, bijvoorbeeld eerst paracetamol. Of er volgt een melding dat je binnen 24 uur contact moet opnemen met het ziekenhuis. Dan gaan we kijken: is dit een potentiële verslaving of speelt hier een complicatie?”
Betrouwbare data
De PainSafe genereert data bij elke handeling: de invoer van pijnscores, momenten van medicatieaanvraag, wel/geen afgifte en meldingen. Voor senior researchcoördinator dr. Ellie Landman van het Deventer Ziekenhuis zijn die data essentieel, en is het een groot voordeel dat ze gegarandeerd correct zijn. Parallelonderzoek leerde dat zelfrapportage door de patiënt minder betrouwbaar is, juist bij de groep die veel pijnmedicatie gebruikt.
De objectieve data ware voorheen niet beschikbaar en maken het nu mogelijk om pijnbehandeling echt te verbeteren. Landman: “We kunnen nu zien: werkt het protocol zoals gedacht? Waar zit het knelpunt? Wanneer vragen mensen extra medicatie aan?” Hiermee faciliteert de dispenser de juiste dosering op het juiste moment. Voor patiënten is het comfortabel dat ze het schema niet bij hoeven te houden. Optimale en gecontroleerde pijnmedicatie bevordert snel herstel en terugkeer van mobiliteit, wat uiteindelijk leidt tot minder patiënten die langdurige zorg nodig hebben. Een belangrijk pluspunt is voorts het kleinere verslavingsrisico. Doordat niet gebruikte medicijnen uit de dispenser opnieuw uitgegeven kunnen worden, komt er bovendien minder medicijnafval in het milieu.
Financiering uit innovatiefonds PIHC
In 2022 kreeg het team een voucher toegekend van Pioneers in Health Care (PIHC), het innovatiefonds van de Universiteit Twente, Saxion, Medisch Spectrum Twente, Ziekenhuisgroep Twente en Deventer Ziekenhuis. Daarmee kon een junior onderzoeker in de wet- en regelgeving duiken, patiëntbehoeften onderzoeken en het bestaande pijnprotocol vertalen naar een algoritme. Saillant detail is dat patiëntenonderzoek door een stagiaire van Saxion uitweest dat patiënten positief waren over het delen van hun gegevens met de behandelaar. De UTwente werkte het idee praktisch uit: hoe moeten de tabletten in de box zitten? Hoe komen ze eruit? Daarna zijn het algoritme en het apparaat gekoppeld en nu is er een werkend prototype.
Doorontwikkeling
De volgende stap is dat het product verder doorontwikkeld moet worden om gereed te komen voor marktgang. Dat hangt op financiering, vooralsnog voor de aanstelling van twee promovendi, één voor de klinische kant, één voor de technische kant. Als die stap gezet kan worden, en er ligt daarna een marktklaar product, is er al een bedrijf geïnteresseerd in de productie. De onderzoekers hopen op een subsidie om de noodzakelijke tussenstap te kunnen zetten. Orthopedisch chirurg Kleinlugtenbelt: “Het mooiste zou zijn als opiaten alleen nog via zo’n gecontroleerde box thuis verstrekt worden – niet als dwang, wél als veiligheid en houvast. Realistisch? Misschien niet voor iedereen, wel voor een grote groep orthopedische patiënten.”
