Op 31 augustus 2015 ontving het nieuwe Reinier de Graaf ziekenhuis de eerste patiënten.
Het nieuwe ziekenhuis telt 475 bedden, 8 OK’s en 2 bestralingsbunkers. De nieuwbouw is kleiner dan de twee oude locaties samen. Het totale aantal vierkante meters is teruggebracht van 75.000 naar ruim 56.500.
Compact ontwerpen met zo veel mogelijk duurzame materialen, beperkt het energiegebruik en met het oog op de toekomst is volgens Louis de Pauw, manager techniek & vormgeving en Cees van der Zande, directeur bouw en stafdirecteur Zorg dit de nieuwe manier van bouwen.
Het Reinier de Graaf is ontworpen met het idee dat er de komende 25 jaar zo min mogelijk ingrijpende aanpassingen nodig zijn. Liever nu wat extra investeringen dan na vijf of tien jaar opnieuw verbouwen en aanpassen. Die kosten zijn vele malen hoger, zo luidt de redenatie. Twee weken voor de officiële opening van het ziekenhuis zit FMT Gezondheidszorg met beide heren om de tafel. Bij alles is af te lezen dat zij trots zijn op de megaklus die er is geklaard. Ze kijken vol spanning uit naar de eerste dag dat het nieuwe ziekenhuis de deuren opent.
Kantoorfuncties
Een kijkje bij de entree van het ziekenhuis geeft direct aan wat Van der Zande en De Pauw bedoelen met ‘compact bouwen’. De entree oogt ruim, maar heeft niet de grootsheid van andere ziekenhuizen die de afgelopen jaren werden geopend. “Wij zijn het eerste ziekenhuis in Nederland dat volledig heeft ontworpen en gebouwd binnen de nieuwe regelgeving, waarbij we zelf voor de volle honderd procent verantwoordelijk zijn voor de financiering. Het is dus ook aan ons om de investeringen terug te verdienen”, zegt Van der Zande. “Dat betekent dat je creatief moet zijn. Alle ondersteunende (kantoor)functies hebben we bijvoorbeeld ondergebracht in het aanpalende pand, een bestaand pand dat we hebben gerenoveerd. In de oude situatie waren deze plekken waarschijnlijk in het nieuwe ziekenhuis ondergebracht, maar renoveren bleek goedkoper dan nieuwbouw.”
Overdimensionering
De plannen voor nieuwbouw van Reinier de Graaf kennen een lange geschiedenis. Tien jaar geleden lagen de eerste schetsen op tafel, maar die werden in 2007 door de nieuwe Raad van Bestuur (deels) in de prullenbak gedeponeerd. Van der Zande: “Maar er lagen dus wel veel inhoudelijke plannen. In 2009 werd het nieuwe plan gemaakt: compacter met heel bewust in het achterhoofd dat het beschikbare geld zoveel mogelijk naar de zorg moet. Een gebouw moet daaraan ondersteunend zijn. Daarnaast hebben we geïnvesteerd met de gedachte dat we voor een langere periode van minimaal 25 jaar ontwerpen. Dus in een aantal gevallen betekende dat overdimensionering, rekening houdend met strengere wetgeving, groei en mogelijk ander gebruik en indeling van het ziekenhuis.”
Energieverbruik
De energiehuishouding van het ziekenhuis is zo geregeld dat de energievoorziening voornamelijk afhankelijk is van elektriciteit. De installaties zijn aanpasbaar voor ontkoppeling met fossiele brandstof indien dat in de toekomst noodzakelijk is. Alleen voor de noodaggregaten is men afhankelijk van dieselolie. De productie van warmte en koude voor het klimaatsysteem wordt voornamelijk geleverd door het WKO-systeem in combinatie met warmtepompen.
De overdimensionering waar De Pauw over spreekt komt bij diverse punten naar voren. Niet alleen met het oog op de toekomst, maar ook voor de patiëntveiligheid. Zo gebruikt het gebouw maximaal 3 MVA elektrisch vermogen, terwijl de noodstroomaggregaten kortstondig zelfs meer kunnen leveren dan 4 MVA. De Pauw: “Een prettig idee op het moment dat er zich een storing voordoet in één van de drie aggregaten, maar ook makkelijk en veilig bij onderhoud. Over stroomvoorziening hoeven we ons dus minder zorgen te maken. Op de aggregaten hebben we roetfilters laten plaatsen. Dat ligt voor de hand, maar gebeurt lang niet overal. Het zijn details, maar het geeft wel aan dat er overal goed over nagedacht is.”
En ander voorbeeld van overdimensionering is de afmeting van de luchtkanalen. Terwijl bijna altijd wordt getracht om de technische ruimtes in het ziekenhuis zo klein mogelijk te houden, koos het Reinier de Graaf ziekenhuis juist voor grotere diameters van de luchtkanalen. “Een groter kanaal betekent dat er minder energie nodig is om de lucht te verplaatsen. Daarnaast is bij een groter kanaal ook sprake van minder geluidsoverlast. En als er in de toekomst hogere eisen worden gesteld aan luchtkwaliteit, dan kunnen we daar zonder problemen aan voldoen zonder dat alles moet worden opengebroken.”
Duurzame materialen
Er is zoals De Pauw en Van der Zande het zeggen ‘met de schoenlepel in de hand’ ontworpen. “Er is relatief veel tijd gaan zitten in de voorbereidingsfase en tekenfase. Daarbij zijn we zelf nadrukkelijk aan het stuur blijven zitten. Het facilitair bedrijf heeft daarbij een belangrijke plek ingenomen, omdat juist bij een compact ontwerp de logistiek een essentiële rol speelt. Het gebruik van BIM (Bouw Informatie Model) was essentieel. Zonder BIM was dat compacte ontwerp niet mogelijk geweest”, zo stelt De Pauw. “Naast alle techniek die er in moet hebben we er ook naar gestreefd om het gebouw een huiselijk aanzien te geven. Wij willen voorkomen dat de patiënt die hier binnenkomt en toch altijd wat gespannen is zich verloren gaat voelen in de ruimte. Alles is compact ontworpen, maar dat zorgde er wel voor dat er meer geld overbleef voor de inrichting en het gebruik van materialen. We hebben gekozen voor het gebruik van veel glas, hout en rvs. Duurzame en tijdloze materialen, die tegelijkertijd zorgen voor een warme uitstraling. Het is dus ook een misverstand om te denken dat compact ontwerpen ook direct betekent dat je goedkoper kunt bouwen. Natuurlijk bespaar je op materialen, maar we gaan vooral besparen op de exploitatie van het gebouw.”
Gevel
Vermeldenswaard is verder de opbouw van de isolerende gevel. In het tripleglas is tussen de eerste en tweede laag de zonwering aangebracht. “Die zonwering kan individueel per kamer worden geregeld. Naast een nachtstand past de zonwering zich via een slim sturend centraal systeem gaandeweg de dag aan, aan de meest gangbare stand. Uiteraard verschilt die stand per gevel, afhankelijk van de positie ten opzichte van de zon”, zegt De Pauw, die verder meldt dat de totale gevelbekleding demontabel is. “We kunnen alle onderdelen los van elkaar van de gevel demonteren. Makkelijk bij beschadiging, maar ook op een later moment is dat makkelijk bij demontage en de verwerking of eventueel het hergebruik van de materialen.”
Bouwbesluit met een plus
Het ziekenhuis is ontworpen met behulp van de nieuwste stand van techniek, uitgaande van een maximale patiëntveiligheid. Daarnaast is er ook gekeken naar de toekomst. Zo is rekening gehouden met hoge waterstanden (elektrische distributie van bovenaf) en brandveiligheid door de introductie van een integrale watermistblusinstallatie. De Pauw: “We zijn verder gegaan dan het Bouwbesluit. Extra investeringen verwachten we op termijn terug te verdienen. Belangrijk daarbij is de Total Cost of Ownership. Vijf jaar geleden schatten we de kosten voor installatie-onderhoud op 10 euro per vierkante meter. Die garantie ligt er ook voor de komende jaren, exclusief de indexering.”
Outsourcing
De discussie komt telkens terug. In hoeverre moet je ondersteunende functies, zoals onderhoud, ICT, CSA in huis houden of uitbesteden bij derden? Het Reinier de Graaf heeft ervoor gekozen om veel werkzaamheden uit te besteden, waarbij de eigen Technische Dienst een regiefunctie vervult. “De kunst is om wel de technische kennis in eigen huis te houden. Zo besteden we veel tijd en geld om onze TD’ers technisch bij te scholen. Met externe bedrijven hebben we contracten afgesloten, bijvoorbeeld voor wat betreft frequentie van onderhoud en verantwoordelijkheden. Bij storingen zijn het altijd onze eigen TD’ers die als eerste ter plekke zijn om de situatie in te schatten. Voor de gebouwgebonden installaties hebben we gekozen voor een maincontracter, waarbij we alle onderhoud neerleggen bij één partij”, zegt De Pauw, die uitermate tevreden is over deze hoge mate van outsourcing. “Op deze manier besparen we flink op de onderhoudskosten. Geld dat weer kan worden gebruikt voor de zorg, want dat is waar je het tenslotte voor doet.”
Door: Gerrit Tenkink
Dit artikel is eerder verschenen in FMT Gezondheidszorg, magazine. Informatie over een abonnement.