Sprinklers zijn een bekende keuze in het kader van brandbestrijding in zorginstellingen. Iets minder bekend is watermist. Het Reinier de Graaf Gasthuis en zorgcentrum Talma Hûs vertellen over hun keuze voor een watermistinstallatie: het hoe en waarom, de voor- en nadelen.
Om een brand te laten ontstaan en in stand te houden is zuurstof, brandbare stof en hitte nodig. Dit noemt men de branddriehoek. Een watermistinstallatie bestrijdt twee elementen uit de branddriehoek. Watermist verdringt de zuurstof bij de brandhaard, terwijl de waternevel een koelend effect heeft en daarmee de warmte bestrijdt. Oftewel, bij een watermistinstallatie wordt het water onder hoge druk door de sproeikoppen gestuurd waardoor waternevel ontstaat. Deze waternevel wordt als het ware naar de brandhaard toegezogen, waar deze door de hitte bijna meteen verdampt. Er zijn hoge- en lagedruk-watermistinstallaties. De belangrijkste verschillen zijn het aantal en formaat van de druppels. Hogedruk-watermist heeft een groter toepassingsgebied, doordat het koelend effect groter is, maar het waterverbruik kleiner.
In 2015 stond het nieuwe Reinier de Graaf Gasthuis in Delft er, met een watermistinstallatie. Ronald van Lier, projectleider Gebouwen Services vertelt: “Destijds stelden we het niveau voor de brandveiligheid vast op 4. Dit niveau heeft te maken met de grootte van de compartimentering in combinatie met bedlegerige patiënten. We hadden toen een bouwvergunning zonder watermistinstallatie, maar wel conform de wet- en regelgeving van destijds, het Bouwbesluit 2003. Bouwbesluit 2012 kwam er bijna aan. Daar hebben we op geanticipeerd en op basis van een stukje gelijkwaardigheid de watermistinstallatie erin gebracht. Volgens dit Bouwbesluit moeten grote panden worden opgedeeld in brandwerende compartimenten. Een watermistinstallatie is een gelijkwaardige oplossing. Hierdoor heb je minder brandwerende compartimenteringen nodig, wat resulteert in kostenbesparing. Overigens kent het gehele ziekenhuis watermistinstallaties, dus ook voor serverruimtes, laagspanningsruimten en boven medische apparatuur.”
Testen en bedrijfscontinuïteit
Wat waren de punten van aandacht bij de aanleg van het watermistsysteem? Van Lier: “Het watermistsysteem was destijds geen gestandaardiseerde installatie. Op basis van gelijkwaardigheid zoals gezegd hebben we die ‘binnengebracht’. Dat betekent dat je veel dingen moet testen, heel veel moet bewijzen op het moment dat je het toepast. Daar hebben we veel tijd aan besteed. Maar de belangrijkste beweegreden was bedrijfscontinuïteit, de veiligheid van de patiënten. We wilden een ziekenhuis creëren dat met allerlei calamiteiten om kan gaan zonder dat de bedrijfsvoering verstoord wordt. Vandaar dat we deze brandbestrijdingsmethode geïntroduceerd hebben. Op het moment dat het systeem nodig is, komt er – in tegenstelling tot wat bij sprinklers gebeurt – niet dusdanig veel water in de ruimte dat je enorme waterschade hebt. Dat wilden we niet.”
Voor- en nadelen
Met een watermistsysteem heb je, pratende over voordelen, ook minder brandcomparteringen nodig, met daarbij ook minder brandkleppen. Brandwering in je glas is niet noodzakelijk. Het scheelt ook heel wat aan de brandwerendheid van de buitengevel. Kortom, een watermistsysteem is een besparing op bouwkundige voorzieningen.Als er dan zoveel voordelen kleven aan watermisinstallaties, waarom gaan er dan niet meer ziekenhuizen toe over? “Het is duur, oftewel een langetermijninvestering. Om in het begin veel geld neer te leggen, kan voor zorginstellingen een probleem zijn”, aldus Van Lier.Systemen hebben niet alleen maar voordelen, er zijn ook altijd nadelen te noemen. Een nadeel hebben we zojuist genoemd: het prijskaartje. “En,” zegt Ron Ruijgt, technicus beheer en regie bij de afdeling Gebouwen Services: “Het onderhoud is intensief. Je moet veel onderhoud plegen om de installatie rond te krijgen. Soms zijn de ‘jongens’ door het hele huis heen een volle dag aan het testen, om een voorbeeld te noemen. Met dat testen komen trillingen vrij, dat geeft enige overlast. “En wil je ruimtes aanpassen,” vult Van Lier aan, “dan is dat met een watermistsysteem een behoorlijke kostenpost.”
Oefencontainers
Het Reinier de Graaf Gasthuis heeft vanaf de installatie van het watermistsysteem nog geen calamiteit gehad. “Helaas niet”, zegt Ruijgt gekscherend, “want dan weet je pas echt of het werkt zoals het bedoeld is. Gelukkig is deze installatie nooit aangesproken in een werkelijke noodsituatie. Wat we wel hebben is een aantal oefencontainers met watermistinstallaties. We hebben het personeel getraind in wat er gebeurt als zo’n systeem afgaat. Dan zie je dat je gewoon kunt blijven ademen. Het is alsof je in een dikke mist loopt.”
‘We wilden een ziekenhuis dat met calamiteiten om kan gaan zonder dat de bedrijfsvoering verstoord wordt’
Gelijkwaardige oplossing
Talma Hûs, een verpleegcentrum van Elkander, onderdeel van KwadrantGroep, heeft ook een (lagedruk) watermistinstallatie. Sjouke Hoogland is vastgoedadviseur bij Talma Hûs, waar met name mensen met de ziekte Alzheimer wonen. Op de vraag waarom er gekozen werd voor een watermistinstallatie antwoordt Hoogland: “De installatie is in 2017 aangelegd, alleen dus voor Talma Hûs. De brandbeveiliging voldeed op deze locatie niet aan het Bouwbesluit 2012. De brandscheidingen bijvoorbeeld waren niet op orde. Om die wel op orde te krijgen, kostte dat bouwkundig het nodige. Dus gingen we voor een gelijkwaardige oplossing: watermist. Voor alle duidelijkheid, onze andere locaties voldeden dus wel aan het Bouwbesluit 2012, vandaar dat we daar niets veranderd hebben.”
Minder gevolgschade
Hoogland: “De lagedruk-watermistinstallatie – 8 tot 10 bar – heeft als voordeel boven bijvoorbeeld sprinklers dat het minder water verbruikt bij het blussen van een eventuele brand en dus ook minder waterschade veroorzaakt. Met sprinklers heb je echt in no time ontzettend veel water, met alle gevolgen van dien. Ook is het bluseffect groter dan bij sprinklers. De kansen tot overleven voor de persoon die in de ruimte zit waar de calamiteit plaatsvindt, is vele malen groter dan bij sprinklers.”
Nadeel van een watermistinstallatie is wel, dat het vele malen duurder is dan sprinklers, mede door de kosten voor het onderhoud. “Het onderhoud is intensief”, zegt Hoogland. “Een keer per jaar vindt groot onderhoud plaats door de installateur. Daarnaast zijn er periodieke, maandelijkse inspecties. Die testen doen we zelf. Overigens, als je sprinklers aanlegt in bestaande bouw is het qua kosten niet eens een groot verschil. Verschil kostentechnisch is er wel tussen een hoge- en lagedruk-watermistinstallatie, vandaar dat we voor de lagedruk hebben gekozen.”
Puzzelwerk
Het gaf wel wat puzzelwerk om een watermistinstallatie in een bestaande bouw in te brengen. Sjouke Hoogland: “Omdat het bestaande bouw was, liepen er al vele leidingen door de ruimte. Daar moet je rekening mee houden. Ook het bewonersbelang bij de werkzaamheden vroeg aandacht. We wilden voor onze kwetsbare bewoners zo min mogelijk onrust creëren. Oftewel het zorgproces borgen. Dit hebben we opgelost door een van de negen huiskamers als roulatiekamer te gebruiken. Daar hadden we een heel draaiboek voor. Zo konden de installateurs hun werk ongestoord doen en hadden de bewoners geen onnodige afleiding.”
En, heeft er al een calamiteit plaatsgevonden? Hoogland: “Gelukkig niet!”
