Bij zelfmeting meten patiënten voorafgaand aan polibezoek verschillende waarden die voorheen tijdens het spreekuur werden gemeten door een behandelend arts of verpleegkundige. Het gaat om waarden als hartslag, bloeddruk, saturatie, lengte en gewicht. De meetgegevens worden opgeslagen in het patiëntdossier en zijn tijdens het spreekuur beschikbaar. Patiënten krijgen instructie op een scherm en ziekenhuizen zetten vaak vrijwilligers in om vragen te beantwoorden. Er zijn al zelfmeetapparaten of -kiosken van verschillende aanbieders.
Rijnstate
Voor een toekomstbestendige zorg zet Rijnstate in op innovatie en nieuwe technologieën die medewerkers ondersteunen om patiënten de beste zorg te kunnen bieden. Al langere tijd bestond de wens om patiënten zelf hun vitale waarden te laten meten en dat gebruiksvriendelijk in te richten voor patiënten en professionals.
Door corona bleef dit liggen, maar vorig jaar hebben drie vakgroepen, Oncologisch Centrum, Interne Geneeskunde en Vasculair Centrum, de eerste stap gezet, meldt Lucie van Woerkom, teammanager Vasculair Centrum Research & Vaatdiagnostiek. “Onze doelstelling was de patiënt beter bewust te maken van diens lijf en de vitale waarden beschikbaar te hebben vóór het polibezoek. Deze patiëntcategorie was thuis al aan het meten en dat zelfmeten wilden we verder uitbreiden. Het gezondheidsbewustzijn wordt bevorderd doordat na de zelfmeting een ticket met de meetwaarden wordt uitgedraaid, waardoor de patiënt beter voorbereid het polibezoek kan ingaan.”
Deventer Ziekenhuis
In Deventer werden ze twee jaar geleden getriggerd door berichten uit andere ziekenhuizen, vertelt Irene Wischhoff, informatieadviseur van de afdeling Klinische Fysica en Informatica (KF&I). “Met deze innovatie konden we de arts meer tijd geven voor de patiënt en een stukje regie bij de patiënt neerleggen.”
Er kwamen verkennende gesprekken met internisten, zegt Mirte Ketel, technisch geneeskundige & coördinator innovatie bij de afdeling Innovatie en Zorgtransformatie. “Hoe kon de bloeddrukmeting anders ingericht worden, hoe konden we daarvoor zelfmeting inzetten en voor welke poli’s zou dat interessant zijn? Van tevoren wilden we goed in kaart brengen waar zelfmeting echt een toevoeging zou zijn en hoe we het moesten inzetten. We hebben een werkgroep ingesteld met een internist, neuroloog, longconsulent en medisch technicus, medisch secretaressen, infectiepreventie, ICT en communicatie. Bij andere ziekenhuizen zijn we gaan kijken om een vergelijking te maken tussen leveranciers en tussen de manieren waarop ze het hadden ingericht.”
Selectie zelfmeetapparaat
Er werd in Deventer een programma van eisen opgesteld en gedeeld met leveranciers, legt Wischhoff uit. “De verschillen waren niet extreem groot. Uiteindelijk hebben we voor de zelfmeetkiosk van Alphatron gekozen vanwege de vormgeving, de gebruiksvriendelijkheid, de mogelijkheid om met verschillende protocollen te werken, en omdat we van hen al andere functionaliteiten hadden.”
Rijnstate benchmarkte bij ziekenhuizen die al met zelfmeting werkten. De keuze viel op de zelfmeetkiosk van HQ Healthcare, zegt Van Woerkom. “Vooral vanwege de betrouwbaarheid van de metingen; het is een gevalideerd apparaat. Daarnaast zijn zij voor ons een bekende leverancier.” Ketel: “Het apparaat van Alphatron is ook gevalideerd en daarom door ons betrouwbaar bevonden.”
Uitdagingen bij invoering
In Rijnstate werden cliëntenraad en vrijwilligers uitgebreid betrokken bij de invoering, schetst Van Woerkom. “We hebben samen gekeken naar de informatievoorziening en de vrijwilligers zijn getraind in uitleg en beantwoording van vragen. Wij hechten veel waarde aan die warme begeleiding. Ook de informatievoorziening naar de betrokken professionals kreeg veel aandacht.”
Wat betreft ICT waren er twee belangrijke aandachtspunten: de combi-afspraak (voor kiosk en consult) en de dataveiligheid. “Het goed inregelen van die combi-afspraak en zorgen dat de meetresultaten meteen in het patiëntdossier staan, heeft veel tijd gekost om het betrouwbaar in te richten. Om zorgvuldig te kunnen omgaan met de privacy van gegevens, kreeg dataveiligheid extra aandacht.”
‘Wij hechten veel waarde aan warme begeleiding’
De privacy van de patiënt werd in Rijnstate ook meegenomen; zo verschijnen er in de kiosk geen meetresultaten op het scherm. In Deventer hebben ze ervoor gekozen, uit oogpunt van privacy en papierarm, geen bonnetje te gebruiken. Patiënten kunnen hun meetwaarden online terugvinden, in Mijn DZ, en op het scherm zien aan het eind van de metingen; voor privacy is het apparaat afgeschermd.
Soepele implementatie
In Deventer is voor de naam Zelfmeetpunt gekozen, op basis van input van de patiëntenraad. Bij het testen waren patiëntenraad en personeel nauw betrokken, vertelt Ketel. “We hebben eerst onze collega’s er gebruik van laten maken, om hen te laten ervaren wat hun patiënten zouden ervaren. Zo konden we nog eens toetsen of het goed werkte en de locatie in de centrale hal handig was.” Inmiddels is het Zelfmeetpunt van start gegaan voor de poliklinieken Longgeneeskunde, Neurologie en Nefrologie en Diabetes.
De implementatie verliep vrij soepel, meldt Remco van Wijhe, IT-architect bij de afdeling KF&I. “Voor de dataveiligheid is het een voordeel dat het apparaat binnen de eigen ziekenhuismuren staat. Uiteraard hebben we alles heel goed geanalyseerd met onze security officer. De afspraken worden via een centrale server uitgestuurd en de meetresultaten worden via die server naar het ziekenhuisinformatiesysteem gestuurd.”
Meerdere protocollen
Ze kunnen in Deventer twee protocollen instellen, afhankelijk van de wens van de specialist, eentje met saturatie en eentje zonder, aldus Wischhoff. “Straks willen we misschien nog een protocol zonder lengte en gewicht, als een poli die waarden niet nodig heeft. Wij willen niet iets meten om het te meten, maar alleen als die waarde normaal ook zou worden gemeten op de poli.”
In Rijnstate werkt men met één protocol, voor bloeddruk, gewicht en lengte, zegt Van Woerkom. “Vanuit de drie vakgroepen was er geen behoefte om ook de saturatie te meten. De leverancier kan daarvoor wel eenvoudig een module aan de kiosk toevoegen. Ook temperatuurmeting is mogelijk.”
Niet voor elke patiënt
In eerste instantie rekenen ze in Deventer dat de meting per patiënt vijf minuten duurt. De afspraak voor de kiosk is twintig minuten eerder dan die voor het policonsult, zodat de patiënt rustig de tijd kan nemen. Niet alle patiënten kunnen of mogen de zelfmeting uitvoeren. In Rijnstate zijn dat patiënten die zwanger zijn, rolstoelgebonden, beperkt of behandeld aan de linkerarm, of jonger zijn dan 18 jaar of een lymfe- of borstamputatie hebben ondergaan.
In Deventer worden daarnaast patiënten genoemd die hun bloeddruk niet aan de linkerarm mogen laten meten, bijvoorbeeld omdat ze op die arm een glucosesensor dragen; deze meting wordt dan overgeslagen. Ketel: “Het apparaat meet de bloeddruk aan de linkerarm. Als de bloeddruk rechts ook klinisch relevant is, meet de arts die handmatig na.”
Hoge deelname
De deelname is hoog in Deventer. Wischhoff schat dat van de patiënten met een afspraak tachtig procent daadwerkelijk de zelfmeting doet. “Onze vrijwilligers moeten wel regelmatig een patiënt op weg helpen. Sommige patiënten lezen de instructies niet, of niet goed – hoe duidelijk deze ook zijn.”
‘De tijd wordt anders besteed en zit meer in de kwaliteit van het polibezoek’
In Arnhem maken al veel patiënten gebruik van het apparaat en dat aantal neemt wekelijks toe. Van Woerkom schrijft dat onder meer toe aan de communicatie vooraf. “Met de afspraak krijgen de mensen een filmpje toegestuurd voor introductie en instructie, met een rustige uitleg. We vinden het heel mooi dat de leeftijdsgroep van 65-74 er het meest gebruik van maakt.”
Rijnstate startte in november met het gebruik van de zelfmeetkiosk. Eind februari is uit een enquête onder patiënten en professionals gebleken dat patiënten heel tevreden zijn over de gebruikersvriendelijkheid van het apparaat; ze geven gemiddeld een cijfer 8. Van Woerkom: “Voor onze patiëntengroep is de bloeddruk belangrijk. Veel mensen zijn al gespannen als ze naar het ziekenhuis komen. Ze vinden het daarom echt heel waardevol dat als ze gebruik hebben gemaakt van de zelfmeetkiosk, er daarna nog steeds de mogelijkheid is dat in de spreekkamer zo nodig bloeddruk en andere waarden nog een keer worden gemeten.”
Zo kort na de start is de tijdsbesparing nog minimaal. “Maar als het aantal patiënten dat zelf meet groter wordt, is die tijdsreductie er mogelijk wel. De tijd wordt anders besteed en zit meer in de kwaliteit van het polibezoek, het verdiepende gesprek met de patiënt en de eventuele behandeling. Dat zien we ook terug in de enquête onder de professionals; zij willen hier heel graag mee doorgaan en het ook verder uitbreiden.”
Evalueren en uitbreiden
In Rijnstate zitten andere vakgroepen op het vinkentouw voor zelfmeting, zegt Van Woerkom. “Eerst gaan wij het met onze drie afdelingen verder uitbreiden, om de gebruikersvriendelijkheid hoog te houden voor alle doelgroepen en meer mensen gebruik te laten maken van de kiosk. Er is nog ruimte voor uitbreiding; de planning was nu een hele puzzel, maar het is ons gelukt de kiosk op de bestaande planning te laten aansluiten. Op termijn onderzoeken we of de zelfmeetkiosk op andere afdelingen gewenst is.”
In Deventer worden de komende maanden de ervaringen van patiënten, vrijwilligers en zorgverleners geëvalueerd. Daarnaast wordt bekeken of het Zelfmeetpunt ook bij andere poliklinieken kan worden ingezet, meldt Wischhoff. “We blijven continu evalueren. Belangrijk, want we willen het beste voor patiënten én zorgpersoneel.”
Meer informatie:
www.dz.nl/patient/zelfmeetpunt
www.rijnstate.nl/zelfmeetkiosk
