De deur staat altijd open

Sinds 2016 kent Nederland Gastenhuizen: een kleinschalige particuliere woonvorm voor mensen met dementie. Op papier een verpleeghuis, maar in de praktijk proberen de Gastenhuizen zo ver mogelijk van het clichébeeld ‘verpleeghuis’ weg te blijven. Met open deuren, een huiselijke inrichting en zo min mogelijk regels en protocollen. Hoe doen ze dat en blijven ze toch toegankelijk voor mensen met een gemiddeld pensioeninkomen?

tekst • Dietske van der Brugge | beeld • Het Gastenhuis

In mijn professionele en persoonlijke leven zag ik dingen in de zorg die gewoon beter kunnen”, vertelt initiatiefnemer en directeur Annemieke Bambach. “In mijn loopbaan was ik onder andere consultant bij Twijnstra Gudde, sectormanager Zorg bij ABN Amro en directeur van De drie Notenboomen, ook een particuliere zorgaanbieder. Dat maakte dat ik steeds overtuigder raakte dat je dementiezorg anders kunt vormgeven, menselijker. In 2014 besloot ik samen met oud-collega Clasien Schakenraad, met wie ik deze passie deelde, ons eigen concept te starten. Dat werd Het Gastenhuis.”

Net als thuis
“In hoofdzaak gingen de dingen die volgens ons beter konden over behoud van het vertrouwde leven”, vertelt Bambach. “Sinds de tijd dat wij begonnen is er gelukkig al best wat veranderd in de ouderenzorg, maar de gewone woonomgeving van mensen is veel beter te behouden dan vaak gebeurt. Als je mensen van het buitenleven wilt laten genieten, is het beplakken van deuren met posters van bossen een armzalige oplossing. Dan moet je zorgen dat mensen naar buiten kunnen. Je plakt thuis toch ook geen posters op je deuren?”

De zinsnede “Dat doe je thuis ook niet” zal in het gesprek nog een paar keer vallen. “Ik zie soms namaakversies van de werkelijkheid, waarvan wij denken: die heb je nooit in je thuisomgeving gehad. Als een bewoner zich thuis moet voelen in een instelling, hoeft daar geen nagemaakte treincoupé in de gang te staan. Voor een enkeling neemt dat misschien even onrust weg, maar zoiets in je woonomgeving, dat werkt juist vervreemdend.”

Het Gastenhuis ondersteunt bewoners om zoveel mogelijk hun vertrouwde manier van leven voort te zetten. De deur zit niet op slot. Bewoners kunnen naar buiten, hebben een bescheiden appartement dat ze naar eigen smaak inrichten en waar ze zich kunnen terugtrekken, al dan niet met hun bezoek. Elk Gastenhuis heeft zo’n 20 bewoners en biedt enkele appartementen voor koppels. Soms hebben beide partners dementie, maar niet altijd. Het is in principe ook mogelijk om als stel in een Gastenhuis te trekken wanneer een van beiden dementie heeft, zij het dat bij overlijden van de partner met dementie de ander moet verhuizen, om geen schaarse zorgcapaciteit voor deze doelgroep bezet te houden.

De meeste Gastenhuizen worden geleid door een ‘zorgechtpaar’ of duo van oud-collega’s dat de leiding heeft over de locatie. Een aantal woont naast het Gastenhuis in een dienstwoning, en alleen dat al draagt bij aan de huiselijkheid van de woonomgeving. “Het kost niet heel veel moeite om goede zorgkoppels te vinden voor deze functie”, is Bambachs ervaring. “Er zijn genoeg mensen die al jaren in de ouderenzorg werken en van dit zorgconcept denken: ja, dat is wat ik al heel lang wil. Veel mensen die met hart en ziel in de ouderenzorg actief zijn volgen ons, via social media bijvoorbeeld, of doen een open sollicitatie.”

Doel: vijftig locaties
“Bij de start hadden we het plan om uiteindelijk vijftig locaties te hebben”, vertelt Annemieke Bambach. En dat doel staat nog steeds. Die omvang is niet strikt nodig om exploitabel te kunnen zijn, maar het helpt wel om een concept te herhalen.

We hebben bij de start een lijst gemaakt van voorkeurgemeenten. Een kern moet groot genoeg zijn om een goed voorzieningenniveau te hebben, de kwaliteit van de woonomgeving moet goed zijn en er moet behoefte zijn aan ons type woonvorm bij mensen met middeninkomens. We oriënteren ons heel uitgebreid op de vestigingsmogelijkheden; ook door er zelf te gaan kijken en te ondervinden of het een omgeving is waar je fijn kunt wonen.

Over het algemeen zijn gemeenten positief ingesteld, en toekomstige buren ook. Dat neemt niet weg dat de vergunningverlening soms een lange weg is. De coronacrisis zorgde ook voor wat vertraging, evenals de personeelsschaarste in de bouw. We hadden al iets verder willen zijn met onze uitbreiding, maar het tempo dat we hebben kunnen maken is voldoende. De verhouding tussen bouwvolume en capaciteit normaliseert de laatste tijd gelukkig; we zien nu dat aannemers weer op zoek zijn naar werk. We hebben op dit moment 23 vestigingen in bedrijf en 4 in aanbouw voor volgend jaar. We groeien dus gestaag door.”

De kleine overhead is een sleutel voor haalbaarheid van dit zorgconcept

Vastgoed
Het vastgoed van Het Gastenhuis is eigendom van Amvest, de partner die ook zo nodig de herontwikkeling regelt van bestaande gebouwen en locaties. “We krijgen af en toe bestaande bouw aangeboden”, vertelt Annemieke Bambach. “Dat kán interessant zijn, maar als we ons programma er niet in kwijt kunnen is het voor ons geen optie. Daar doen we geen concessies aan. We hebben Gastenhuizen in een voormalige school in Dordrecht en in het oude gemeentehuis van Teteringen, maar de meeste locaties zijn nieuw gebouwd.
Amvest doet die investeringen, en contracteert ook de bouwpartners. Elke vestiging wordt apart aan­besteed, maar je ziet wel dat als een aannemer vaker voor ons heeft gebouwd, dat ze dan beter in staat zijn om passende inschrijvingen te doen; ze snappen dan gewoon wat ons programma inhoudt. Zo zien we bouwpartners dus wel vaker terug.”

Waar doen ze het van?
Zoals gezegd: Het Gastenhuis is een particuliere woonzorgvorm. “Daar wordt wel eens met argwaan naar gekeken”, merkt Bambach. “Jammer, want bij ons draait het om het hoofddoel: goede zorg. Dat realiseren wij door een bedrijfsmodel met kleine overhead, zonder eigen vastgoed en stevige partners. Naast Amvest is dat NPM Capital, dat in Het Gastenhuis investeert en naast de directie aandeelhouder is. De zorg in Gastenhuizen is bereikbaar en toegankelijk voor mensen met een gemiddeld pensioeninkomen. Dat is een norm die heilig is voor ons; op onze site kun je precies uitrekenen wat je maandbijdrage zal zijn, en vind je ook een vergelijking met een regulier verpleeghuis.”

Een zorginstelling voor mensen met dementie die aan alle eisen voldoet, waar je naar buiten kunt, waar je je eigen leefritme kunt aanhouden, een wijntje kunt drinken bij het eten, … waarom doet niet iedereen het zo? Bambach: “Daar ligt vaak een hele geschiedenis aan ten grondslag. Een staande organisatie, een cultuur in een bepaald stramien, vastgoed waar nog op afgeschreven moet worden. Er zijn wel vergelijkbare initiatieven, en dat is ook mooi: dat de ouderenzorg zich als geheel ontwikkelt. Daar willen we graag een rolmodel in zijn.”

Meer informatie: www.hetgastenhuis.nl

Kees en Anita Geurts van Gastenhuis Almere Duin:

“Fijn voor je eigen bewoners zorgen”

Anita en Kees Geurts van Het Gastenhuis Almere DuinKees en Anita Geurts vormen een ‘zorgechtpaar’ dat de leiding heeft over het in 2020 geopende Gastenhuis in Almere Duin. Met Anita’s achtergrond als verpleegkundige in de zorg voor mensen met dementie, en Kees’ ruime ervaring in financieel en facilitair management geldt: 1+1=3. Zij verkochten hun huis in Lelystad en namen met hun gezin hun intrek in de beheerderswoning van het Gastenhuis in de Almeerse duinwijk.

Anita Geurts werkt al sinds haar 17e in de zorg voor mensen met dementie. “Dat zijn echt mijn mensen, naar die groep gaat mijn hart helemaal uit”, vertelt ze. “Voordat we de stap naar Almere zetten werkte ik in de thuiszorg, en daarvoor ook jaren in verpleeghuizen. Mooi werk, altijd geweest. Maar waar ik tegenaan liep was de eeuwige tijdsdruk. De strikte regulering van 5 minuten voor steunkousen aantrekken, 10 minuten voor douchen; dat maakt zoveel kapot, zowel voor de bewoners als voor de zorgverleners. De vrijheid van het zorgconcept van het Gastenhuis was waar ik voor viel. En het werkt. Je doet het gewoon en je ziet dat het kan. Dit is mijn droombaan – inclusief het zelf wonen hier. Fijn voor je eigen bewoners zorgen!”

Betekenisvol leven
Echtgenoot Kees: “Er komt zoveel ruimte voor een betekenisvol leven als je je middelen inzet met oog voor het welzijn van bewoners. Dat kan, met de combinatie van kleine overhead, een bescheiden eigen bijdrage en ook met het loslaten van dingen die meer dienen om jezelf te verantwoorden dan om de kwaliteit van het leven van bewoners te vergroten. Wij nemen onze verantwoording, en durven ook controle los te laten. Mensen gaan lekker naar buiten bij ons. Een mevrouw laat dagelijks haar eigen hondje uit. Er woont hier ook een man die fervent wandelaar is. ‘Geef me even dat dingetje mee’ zegt hij dan, en dan krijgt hij een gps-tracker. Zo kunnen we altijd zien waar hij is, en hem ophalen als het nodig is. Gebeurt ook wel eens. Dat is geen falen, dat is prima; die mijnheer is ermee vertrouwd en voelt zich er veilig bij. Wij ook: mooi toch dat hij actief kan blijven wandelen!”

‘Verantwoording nemen is iets anders dan álles controleren’

Formatie
“Wij hebben binnen de begroting die we in overleg met ons hoofd­kantoor vaststellen voldoende ruimte”, vertelt Kees. We kunnen genoeg personeel aannemen om onze bewoners zo zelfstandig mogelijk te laten zijn en hun persoonlijke leven zo goed mogelijk inhoud te geven. We hebben helpenden, verzorgenden en verpleegkundigen; er is 24/7 bevoegd personeel aanwezig. Een gastvrouw coördineert de gang van zaken in de twee huiskamers; dat is goud waard voor de zorgverleners die mensen helpen bij hun dagstart bijvoorbeeld. We hebben zes och­tenden per week een facilitair medewerker voor de schoonmaak, en zeven avonden per week eigen koks. Stagiairs zijn bij ons altijd boven formatie. En we werken toch echt binnen het financiële Wlz-kader dat voor iedereen geldt.”

Leren van elkaar
De leidinggevenden van de verschillende vestigingen komen eenmaal per kwartaal bij elkaar. Anita Geurts: “Zo leren we met en van elkaar. Hoeft niet iedereen het wiel opnieuw uit te vinden. Je bespreekt bijvoorbeeld hoe iedereen zijn samenwerking met apothekers, huisartsen of supermarkten regelt. Of de omgang met medicatiegegevens. Daarmee helpen we elkaar vooruit. Binnen dit concept is er altijd een mogelijkheid om ondersteuning van collega’s te vragen.”

Longreads zijn artikelen die wekelijks online geplaatst worden die uit het magazine komen.