De Achterhoekse ouderenzorgorganisatie Marga Klompé opende in 2024 een locatie in een voormalige lagere school. Met een nieuw aangebouwde vleugel erbij kan de Willebrordhof in Aalten twaalf ouderen huisvesten. In deze kleinschalige setting pioniert de zorgorganisatie met een concept waarin zelfredzaamheid en betrokkenheid van de naasten leidend zijn, en met ondersteunende technologie.
tekst • Elsie Schoorel | beeld • Hip & Stijl Fotografie
De gemeente Aalten vroeg een paar jaar geleden aan zorgorganisatie Marga Klompé of er interesse was in de leegstaande Willebrordschool. “De gemeente ziet de noodzaak van meer plekken voor ouderen die zorg nodig hebben, maar dan niet in een traditioneel verpleeghuis”, verklaart Roy Severein, manager vastgoed bij Marga Klompé. Hij voelde potentie in het gebouw. “Toen ik voor het eerst in de klaslokalen stond, had ik meteen het idee dat dit een prima plek zou kunnen zijn voor onze doelgroep. Dus zijn we de mogelijkheden gaan onderzoeken.” Daarbij gingen ze niet over één nacht ijs, want bij het optimaliseren van een dergelijk oud pand komt heel wat kijken. “De voorbereiding nam een lange aanloop: zou het haalbaar zijn, ook financieel gezien? De bouwkosten werden per maand hoger. En we wilden het wel zo duurzaam mogelijk maken; dat vergt flinke investeringen. We zaten ook met brandveiligheid: de kamers zijn kubussen, maar erboven is een houten zolder; hoe ga je daarmee om? We hebben veel overleg met de brandweer gehad. Uiteindelijk is dat goedgekomen. En de gemeente heeft een schappelijke prijs gevraagd. Dat droeg ertoe bij dat het project financieel haalbaar werd.”
Vleugel aangebouwd
Om het gebouw geschikt te maken voor twaalf bewoners moest er een vleugel aangebouwd worden. Dat maakte het tot een project waarbij zowel complete renovatie als nieuwbouw kwam kijken. Severein: “De oudbouw moest volledig gestript worden. We moesten ook het schoolplein weghalen en er waren nog bergingen met asbest. Daarnaast moesten we voor de nieuwbouw fundering storten, muren opmetselen, noem maar op.”
‘Waarom een cv-ketel wegdoen die nog jaren meekan?’
Waar mogelijk werd in de oudbouw hergebruik toegepast. “Zo hebben we gebruikgemaakt van de bestaande kozijnen, want die waren in 2012 vernieuwd en toen is er ook dakisolatie geplaatst. Ook de cv-ketel stamt uit 2012. We vonden het zonde om die eruit te halen, want die werkte nog goed; waarom iets wegdoen wat nog jaren meekan? We hebben zonnepanelen op het dak geplaatst, en voor de nieuwe vleugel is er een warmtepomp gekomen. De nieuwbouw heeft label A+++, het bestaande gedeelte A en gemiddeld zitten we op A+. Zeker met een bestaand gebouw uit de jaren zeventig is dat niet slecht.”
Zelfstandig met eigen netwerk
Een extra argument om te investeren in een kleinschalige locatie als deze, was dat deze heel geschikt is voor het uitproberen van een nieuw woonconcept, vertelt Meike Horst, adviseur kwaliteit en projectmedewerker Willebrordhof. “Gaandeweg kwamen we tot het idee om hier iets nieuws uit te proberen. We willen de bewoners, mensen met een somatische verpleeghuisindicatie, zo veel mogelijk zelfredzaam laten wonen, ondersteund door technologie. Daarbij staat welzijn voorop in plaats van zorg. Als de client iets niet zelf kan, gaan we voor ‘samenredzaamheid’. We kijken daarvoor eerst naar het netwerk, dus familie en andere naasten. Pas als laatste stap zetten we een professional in. De slogan van Willebrordhof is dan ook ‘Samen zelfstandig wonen’.” Deze keuze is gemaakt met het oog op het duurzaam inrichten van de zorg, legt Horst uit. “De ouderenzorg op de traditionele manier is op termijn niet houdbaar, we hebben te maken met toenemende schaarste aan medewerkers en middelen. We willen dat onze medewerkers overeind blijven en dat de kwaliteit van zorg ook goed blijft. Daarnaast zorgen we met deze aanpak dat de cliënt zijn netwerk behoudt en meeneemt naar Willebrordhof.”
Er is hard aan gewerkt om de verwachtingen over en weer van tevoren boven tafel te krijgen, vervolgt Horst. “We zijn actief bewoners gaan werven die binnen dit concept willen wonen. Want er wordt wel wat van hen en hun naasten verwacht. Iemand die denkt in een traditioneel verpleeghuis te komen, zal teleurgesteld kunnen raken. Ook qua mede werkers hebben we gezocht naar passende mensen: innovatieve pioniers.”
Marga Klompé
Marga Klompé is een ouderenzorgorganisatie met 2.300 medewerkers in de oostelijke Achterhoek. Van de 18 locaties is woonzorgcentrum Beth San in Aalten gelegen op een steenworp afstand van de nieuwe Willebrordhof. Door deze nabijheid is nauwe samenwerking mogelijk. Mocht er bijvoorbeeld in Willebrordhof ’s nachts een hulpvraag zijn, dan kan een medewerker vanuit Beth San snel ter plekke zijn.
Slimme technologie
Technologie moet de bewoners helpen én de medewerkers ontzien. Als kleine locatie is Willebrordhof bij uitstek geschikt om hiermee te experimenteren. Behalve op afstand bedienbare verlichting, gordijnen en airco, worden verschillende robots ingezet. Horst: “Om te stofzuigen en dweilen, zetten we Phantas-schoonmaakrobots in. Die doen de grote ruimtes. Als je het gaat optellen, scheelt dat de medewerker echt wel wat uren. Daarnaast is er een robot, BellaBot van Smart Servant, die ondersteunt bij het afruimen van de tafels.”
‘We hebben gezocht naar innovatieve pioniers’
Verder is er technologie om een oogje op de bewoners te kunnen houden, vult Severein aan: “We hebben cameratoezicht en -bewaking, en dwaaldetectie die we aan en uit kunnen zetten. Dat kunnen we eventueel ook buiten inzetten, met gps; dit doen we bij individuele gevallen, wanneer bijvoorbeeld sprake is van beginnende dementie.”
Ook zijn er optische sensoren in iedere studio. Die kunnen individueel aan- of uit worden gezet, en worden ingesteld aan de hand van persoonsgebonden kenmerken. Als iemand te lang uit bed is of te lang op een bepaalde plek, kan de sensor een alarmering genereren. Horst: “Als mensen cognitief achteruitgaan, schakelen we de optische sensoren in.”
Vrijheid en risico’s
Na een klein jaar woon- en werkervaring is de tevredenheid groter dan verwacht, zegt Horst. “Het is pionieren en dat gaat met stappen vooruit en achteruit. Het is mooi om te zien dat bewoners vaak hun eigen weg gaan; op bezoek bij hun partner, boodschappen doen op een aangepaste fiets, naar zorgcentrum Beth San om te kaarten of voor de weekafsluiting.”
Het is wel wennen voor medewerkers om bepaalde zaken rondom bewoners los te laten, omdat dit gepaard gaat met risico’s. Severein: “Het is soms schipperen tussen het belang van de cliënt die denkt nog alles te kunnen, en de zorg die zich verantwoordelijk voelt voor als het misgaat. Het is ook een kwestie van accepteren dat er altijd risico’s zijn. Als kind dat leert fietsen heb je ook geen garantie dat je niet valt. Maar als je het niet probeert, leer je niet fietsen.”
Blijvende proeftuin
Het betrekken van het netwerk is soms nog een uitdaging, vertelt Horst. “Er zijn cliënten die het lastig vinden om hun partner of kinderen om hulp te vragen; ‘ze zijn al zo druk…’. Onze medewerkers leggen de vraag zo concreet mogelijk bij de naasten neer: wat kunt u doen: het bed verschonen, de was doen, helpen met douchen? De ene familie lukt het beter om een bijdrage te leveren dan de andere. De netwerkparticipatie willen we op termijn verder uitbreiden. Soms kan een mantelzorger misschien op de maandag de boterham smeren voor een paar bewoners, en dan de dag erna voor zichzelf hebben als de mantelzorger van een andere bewoner ondersteuning van meerdere bewoners op zich neemt.”
Regionale betrokkenheid
Voor het hergebruik van de Willebrordschool als kleine zorglocatie was veel draagvlak in de omgeving, vertelt Roy Severein. “Het is een gebouw waar velen herinneringen aan hebben. Zo heeft de aannemer waar we mee samenwerkten hier op school gezeten.” Marga Klompé koos bewust voor een bouwteam voornamelijk uit de regio. “Dat zorgt voor een binding waardoor men ook kwaliteit wil leveren. En het geringe aantal kilometers is ook goed uit het oogpunt van duurzaamheid.”
Aannemer: Rots Bouw uit Aalten
Installaties: Peters uit Winterswijk
Zonnepanelen: Tenten Solar uit Lichtenvoorde
Zwakstroom: Tragter Neede
Schilderwerk en stoffering: Graven uit Aalten
Zorgalarmering: Van Breda uit Brummen
Keukens: Bribus uit Dinxperlo
Tuin en terrein: Dick Stronk Aalten
Meubilair: Top care Eibergen
Architect: STAAG architecten uit Zwolle
Het idee is om Willebrordhof als proeftuin te blijven behouden voor technologie, zegt Horst: “Zo zijn we bezig met de automatische medicijndispenser Medido. Een ander voorbeeld is slim incontinentiemateriaal, waarbij bijgehouden wordt wanneer een cliënt naar de wc moet, zodat deze wellicht helemaal geen incontinentiemateriaal meer nodig heeft. Alles wat we hier leren, daar kunnen we in de hele organisatie baat bij hebben. Door de inzet van de medewerkers en bewoners zijn we in beweging en daar zijn we trots op.
‘Medewerkers leggen de vraag concreet bij de naasten neer: wat kunt u doen?’
