Welzijn en zelfredzaamheid in ouderenhub

In Rotterdam-Zuid bouwt Aafje een ouderenhub met studio’s voor 216 bewoners met een somatische zorgvraag en/of dementie. De nieuwbouw vervangt een zorgcentrum uit 1968 met meerpersoonskamers aan lange gangen. Bijzonder: Aafje koos voor sloop/nieuwbouw in bewoonde staat.

tekst • Hans Fuchs | beeld • Aafje

*Start kader*

Open communiceren

Sloop/nieuwbouw in bewoonde staat – “en toch zijn onze bewoners tevreden”, vertelt projectmedewerker vastgoed Liesbeth Bouchrit van Aafje. Bij bouwprojecten is dat lang niet altijd vanzelfsprekend: “We hebben die tevredenheid bereikt door open te communiceren met bewoners, medewerkers en mantelzorgers. Vanaf het begin hebben we duidelijk gemaakt wat er ging gebeuren en de betrokkenen stap voor stap meegenomen. Als er vragen of zorgen waren, hebben we die serieus genomen en bekeken wat er nodig was.”

*Einde kader*

Slopen om ruimte te maken voor nieuwbouw; op zorglocatie Meerweide in Rotterdam-IJsselmonde laat Aafje zien hoe zij de vernieuwing en verduurzaming van haar zorgvastgoed aanvliegt. Meerweide is een van de zeventien huizen van de ouderenzorgorganisatie. Op die locaties – in Rotterdam, Capelle aan den IJssel en Ridderkerk – kunnen ouderen terecht voor verpleeghuiszorg, revalidatie, dagbesteding, wijkverpleging, huishoudelijke ondersteuning en wijkactiviteiten.

John Amptmeijer is bij Aafje werkzaam als manager vastgoed. Hij legt uit waarom de organisatie bij Meerweide kiest voor sloop/nieuwbouw: “In Rotterdam zijn geen lege kavels beschikbaar om te bouwen. Dus draait het bij ons zorgvastgoed steeds om de vraag: ‘Wat is mogelijk op de kavels die we hebben?’.” En, voegt Amptmeijer daaraan toe: “Dat is soms best een lastige opgave.”

Bijzonder bij Meerweide: sloop en nieuwbouw gebeuren in bewoonde staat. Terwijl op het terrein gefaseerd twee nieuwe zorgpanden verrijzen, is het oude complex nog nagenoeg volledig operationeel. Nagenoeg, want om te kunnen bouwen moesten 47 bewoners tijdelijk elders wonen. Amptmeijer: “Vervelend voor de bewoners, en de organisatie had daarbij wat voeten in de aarde. Maar het was nodig om het eerste deel van de oudbouw te slopen. Zo ontstond op de locatie letterlijk de ruimte om te starten met de nieuwbouw.”

Het oude zorgcentrum werd in 1968 gebouwd – volgens de toen geldende inzichten over zorg en wonen. Het verpleeghuis bood decennialang onderdak aan 160 bewoners met een somatische zorgvraag en/of dementie, en tal van wijkvoorzieningen. Die bewoners waren gehuisvest in meerbedskamers aan lange gangen. Ruim 55 jaar later zijn de inzichten over zorg en wonen enorm veranderd. In de twee nieuwe gebouwen die Dura Vermeer voor Aafje realiseert, beschikken 216 bewoners straks over een eigen studio – met bed, badkamer en zitgelegenheid. In het nieuwe Meerweide vormen steeds negen bewoners één woongroep. Hun studio’s en de gemeenschappelijke woonkamer liggen in een ring rond een middengebied met faciliteiten voor de zorgmedewerkers. In maart/april volgend jaar trekken de eerste 108 bewoners in. Medio 2028 volgen de resterende 108 bewoners. Met de sprong van 160 naar 216 bewoners compenseert Aafje het verlies van woonruimte op een andere zorglocatie – en anticipeert op een toekomst met steeds meer ouderen.

Opendeurenbeleid
Ook anders dan vroeger: de aandacht voor welzijn en zelfredzaamheid. “In tegenstelling tot het klinische en medische van vroeger, kijken we nu veel meer naar die zachte aspecten”, vertelt locatiemanager Mirella van Deursen van Meerweide: “Bijvoorbeeld met ons opendeurenbeleid. Bewoners mogen in de nieuwbouw vrij bewegen, ook in de tuin die er straks ligt.” Voor de nieuwbouw haalde Aafje bij de zorgmedewerkers van Meerweide een lijst op met 21 punten die bijdragen aan de zelfredzaamheid. Van Deursen: “Dat gaat soms om eenvoudige ingrepen zoals een stok aan de gordijnen zodat bewoners die makkelijk zelfstandig kunnen openen en sluiten.” Momenteel onderzoekt Aafje ook of in de studio’s lichaamsföhns komen. Bewoners kunnen zich daarmee zelf afdrogen: “Dat doet veel voor de eigenwaarde.” De voorzieningen voor die föhns zijn in de nieuwbouw al aangebracht.

Slimme badkamers
De nieuwbouw is een sprong vooruit, met innovaties en voorzieningen waar bewoners én zorgmedewerkers baat bij hebben, vertelt Liesbeth Bouchrit. Als projectmedewerker vastgoed coördineert en begeleidt zij de sloop/nieuwbouw. In het skills lab van Aafje laat Bouchrit de slimme badkamer zien die straks in alle studio’s is ingebouwd: “Deze badkamer heeft een wand die kan worden weggeklapt. Zo ontstaat een ruime doorgang, geschikt voor bijvoorbeeld een douchebrancard. De wasbak draait bij het wegklappen van de wand mee, naar de rand van het bed. Dan beschikken onze medewerkers over stromend water aan het bed.” De slimme badkamer is voorzien van kunststof wandpanelen en epoxyvloeren; makkelijker schoon te maken en onderhoudsvrij. De studio’s op Meerweide krijgen daarnaast een railsysteem voor een tillift waarmee medewerkers een bewoner van bed naar douche of toilet kunnen verplaatsen.

‘We kijken veel meer naar de zachte aspecten’

De zorgmedewerkers profiteren ook van de bijzondere indeling van de nieuwbouw, vertelt Mirella van Deursen: “De oude panden zijn niet efficiënt ingericht. Onze medewerkers maken er veel meters. De kamers liggen aan gangen, centrale faciliteiten en voorzieningen bevinden zich elders in het complex. In de nieuwbouw liggen de studio’s in ringen aan een middengebied. Dat verkleint de loopafstanden. In het middengebied zijn decentraal faciliteiten ondergebracht. Hier verzamelen we bijvoorbeeld het linnengoed; ter plaatse dus, en niet meer elders in het gebouw.” Bij de indeling is ook goed gekeken naar de zorg in de avonduren en de nacht, en naar de veiligheid. Van Deursen: “In de nieuwbouw liggen steeds twee woongroepen naast elkaar, zodat we een goed overzicht hebben en de woongroepen goed kunnen handelen met een avond- of nachtbezetting.” Zulke innovaties maken Aafje ook aantrekkelijk op de arbeidsmarkt, verwacht Van Deursen.

Aafje-mening
In tien jaar tijd (ver)bouwde Aafje maar liefst zeven huizen. Startpunt was het aantreden van een nieuw bestuur. Dat keek naar het op orde krijgen van de financiën en onderzocht vervolgens de mogelijkheden van het vastgoed. John Amptmeijer: “Bij het eerste bouwproject zijn we zogezegd ‘gewoon aan de slag gegaan’. Wat volgde was een leercurve, voortschrijdend inzicht waardoor we steeds beter wisten wat we willen en almaar beter werden in wat we doen. Leidend is een gebouw dat werkt. Voor management en medewerkers is van belang dat de processen fijn verlopen, voor de bewoners dat ze bij ons goed wonen.”

Dat voortschrijdend inzicht leidde bij Meerweide tot een aantal wijzigingen op de plannen van Wiegerinck Architecten, dat het nieuwe Meerweide ontwierp. Amptmeijer: “Dat ontwerp werd zes jaar geleden gemaakt op basis van toenmalige inzichten over de zorg. Onze wijzigingen, kleine dingen soms, hebben te maken met de stap van een architectonisch ontwerp naar een plan met onze input over het beste dagelijks gebruik. Daarin moet je soms standvastig zijn. Als het gaat om het gebruik van een zorglocatie – nu, over een jaar, maar ook over tien of twintig jaar – zijn wij degenen die kennis uit eerste hand in huis hebben. De architect heeft zijn inzichten en overtuigingen, wij hebben onze Aafje-mening.”

Als voorbeeld van de wijzigingen die Aafje inbracht, wijst Amptmeijer op de drempelloze overgangen tussen de gemeenschappelijke woonkamers en de balkons: “Als je niet oplet, heb je daar een dorpel op de vloer en is de buitenruimte voor rolstoelen niet goed toegankelijk.” Ook de borstwering van de balkons werd op aangeven van Aafje gewijzigd. Mirella van Deursen: “Aanvankelijk was sprake van een glazen borstwering. Onze bewoners kijken daardoor vrijuit naar beneden, de diepte in. Zij associëren dat met gevaar. Als alternatief is een geperforeerde metalen borstwering geplaatst, met minder doorzicht. Dat is voor bewoners rustiger en aangenamer.” In de woongroepkeukens kreeg het kookeiland een aanlandplek; goed voor het onderling contact. En de raampartijen in de nieuwbouw zitten wat lager, zodat ook rolstoelgebruikers goed naar buiten kunnen kijken. Van Deursen: “Als Aafje zijn we van de baksteenselectie tot aan de volledige inrichting bij de nieuwbouw betrokken geweest.”