In september j.l. werd het hoogste punt bereikt van de nieuwbouw van het nieuwe Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis (ETZ) in Tilburg. In de eerste fase worden een nieuw acuut centrum en een kliniek met verpleegafdelingen bij het ETZ Elisabeth gerealiseerd. Over twintig jaar moet de locatie in zijn geheel zijn vernieuwd. Opvallende keuze: OK’s en interventiekamers cardiologie en radiologie bevinden zich op een en dezelfde verdieping.
tekst • Wilma Schreiber | impressies • Gortemaker Algra Feenstra
‘De CCU naast de IC creëert een overloop in de inzet van bedden’
Bij de fusie in 2016 tussen de twee Tilburgse ziekenhuizen St. Elisabeth en TweeSteden is besloten om op de voormalige St. Elisabeth-locatie alle acute en klinische zorg te huisvesten en alleen diagnostiek, poliklinieken en dagbehandeling op de TweeSteden-locatie te behouden.
“De samenvoeging van beide spoedposten is versneld vanwege het huidige personeelstekort in de zorg, dat het openhouden van twee spoedzorglocaties bemoeilijkt”, verklaart Wessel Griffioen, manager vastgoed en nieuwbouw bij het ETZ. “Nieuwbouw was noodzakelijk om snel onze acute zorg en klinische capaciteit te kunnen uitbreiden.” In Tilburg liep al een verkenning met de huisartsenspoedpost PrimaCura voor een intensievere samenwerking onder één dak én wordt nagedacht over een een spoedplein, waar onder andere ook ggz, dienstapotheek en tandartsen een plek krijgen.
Een nieuw acuut centrum en het nieuwe kliniekgebouw zijn onderdeel van een groter masterplan om het huidige 45 jaar oude gebouw stapsgewijs te vernieuwen. “De keuze voor gefaseerde bouw hangt samen met de boekwaarde en afschrijving van de bestaande gebouwen. Daarnaast willen we op meerdere momenten besluiten kunnen nemen over het gebouw”, zegt Griffioen. “Bijvoorbeeld als het gaat om de omvang van het kliniekgebouw. Is de vraag naar bedden over tien jaar nog hetzelfde als nu? Zo zijn ook andere onderwerpen aan verandering onderhevig. We willen niet te veel tegelijk beslissen, anders kan een keuze bij oplevering achterhaald zijn.”
Inrichting acuut centrum
In de eerste fase worden twee gebouwen gerealiseerd. Allereerst dus een acuut centrum bestaande uit drie bouwlagen, met op de begane grond de spoedeisende hulp en het spoedplein waar ook externe partners in deelnemen. Op de eerste verdieping worden de IC en CCU gehuisvest; op de tweede verdieping zes OK’s (waarvan twee hybride) en drie interventiekamers voor cardiologie en drie voor radiologie. Griffioen: “Op één bouwlaag OK’s en interventiekamers positioneren is uniek en ingegeven door de wens onderling de inzet van personeel en samenwerking tussen specialisten te bevorderen waar vakgebieden in elkaar overlopen. Net als bij de spoedzorg is ook hier personeelsschaarste een belangrijke drijfveer.” Door de afdeling CCU naast de IC te plaatsen, wordt tevens een overloop in de inzet van bedden gecreëerd.
Op de eerste verdieping komen straks tevens voorzieningen voor het opleiden en trainen van verpleegkundigen en medewerkers. Er zijn ruimten voor overleg, een skillslab en een werkcafé annex studiecentrum. “Dergelijke faciliteiten minder centraal en meer op de werkplek zelf aanbieden, is een rode draad in onze plannen met het oog op het belang van instroom en behoud van personeel.”
Klein beginnen
Het nieuwe kliniekgebouw omvat straks negen bouwlagen, met op de begane grond publiek gebied. De eerste verdieping is gereserveerd voor patiëntenvervoer en stafafdelingen. Daarboven bevinden zich twee lagen verpleegafdelingen, een technische laag en nog vier lagen verpleegafdelingen. “Ten opzichte van de andere locaties zullen we op de locatie Elisabeth eerst bijbouwen en vervolgens functies hierheen halen. Doordat het nieuwe gebouw efficiënter is qua opzet, zal dit uiteindelijk leiden tot een reductie van het totaal aantal vierkante meters”, stelt Griffioen.
In totaal komen er drie L-vormige kliniekgebouwen, waarvan in de eerste fase een deel van de L wordt neergezet. In deze fase telt elke verpleegafdeling nu 21 bedden; in de volgende fase wordt er een stuk bijgebouwd en ontstaat de definitieve verpleegafdeling met 36 bedden. Een bewuste keuze. “Na de Covidperiode zijn de prijzen enorm gestegen en hebben we keuzes moeten maken. Vandaar dat we de kliniek eerst klein bouwen en daarna er een stuk aan zetten. Dat is meteen de grootste wijziging in de plannen, in het acuut centrum zijn geen grote aanpassingen nodig geweest.” Alle afdelingen hebben uitsluitend eenpersoonskamers, het beste voor herstel van de patiënt, met bovendien de mogelijkheid voor rooming-in.
Uitvoering volgens plan
De uitvoerende partijen voor het bouwproject zijn geselecteerd via aanbesteding op basis van prijs en andere criteria. “In ULC en Hurks hebben we twee goede partners gevonden. De adviserende partijen hebben we gekozen op basis van eerdere ervaringen en gesprekken”, vertelt Griffioen. “Het is een groot, complex project, gefaseerd bovendien en met allerlei landschapseisen vanwege een nabijgelegen park en riviertje. Gegadigden dienden dan ook te beschikken over ervaring met dergelijke projecten.” Op basis hiervan koos ETZ voor samenwerking met RHDHV, Peutz (bouwfysica), MTD (landschapsarchitectuur) en D/DOCK (interieurontwerp). Het masterplan en de gebouwontwerpen zijn van het Rotterdamse architectenbureau Gortemaker Algra Feenstra.
In september 2024 ging de eerste paal van de nieuwbouw de grond in; een jaar later werd het hoogste punt bereikt. “De cascobouw is volgens planning verlopen. Het acuut centrum is wind- en waterdicht, het klinische gebouw bijna, en de afbouw is gestart”, meldt een tevreden Griffioen. Informatie over apparatuur tijdig bij de aannemer krijgen bleek een complicerende factor. “Onze medisch specialisten hebben elk hun voorkeur voor apparatuur van bepaalde firma’s. Met het oog op de uitwisselbaarheid van personeel op één bouwlaag wil je één leverancier, één firma, zodat de bediening van apparatuur overal hetzelfde is”, duidt Griffioen. “Dat resulteerde uiteindelijk in een samenwerking met Philips, maar het kostte wat tijd om op één lijn te komen. Hoewel dat leidde tot enige spanning op de planning, staat oplevering eind 2026 nog steeds overeind.”
‘Met het oog op de uitwisselbaarheid van personeel wil je één leverancier’
Winst voor patiënten én medewerkers
Duurzaamheid is net als elders als vanzelfsprekend meegenomen in de plannen. De BENG-norm geldt daarbij als uitgangspunt en is inmiddels ruim gehaald. Daarnaast neemt het ETZ de gebruikelijke maatregelen waaronder gasloos bouwen, uitbreiding van de WKO, niet overal luchtbevochtiging en groene daken.
“In samenspraak met MTD Landschapsarchitecten hebben we verder extra aandacht besteed aan een groene omgeving. Daarnaast zijn in overleg met de gemeente Tilburg en het waterschap retentievijvers aangelegd”, aldus Griffioen. De eerste fase van de bouw wordt deels gefinancierd met eigen vermogen en deels door de EIB en de BNG. “Vanwege de lagere afschrijvingslasten van de huidige gebouwen hebben we kunnen sparen. Ook komende jaren kijken we goed waar we nog willen onderhouden of investeren in bestaande bouw. Kritisch zijn op projecten geeft ruimte voor financiering van nieuwbouw.”
Met de nieuwbouw gaan zowel patiënten als medewerkers erop vooruit. “Voor medewerkers is het een mooie nieuwe werkomgeving, met moderne voorzieningen en apparatuur in een groene omgeving. Dankzij grote, lage ramen in de patiëntenkamers kunnen ook patiënten vanuit bed daarvan genieten. En het feit dat straks alle acute zorg onder één dak zit, is winst voor de patiënt”, stelt Griffioen, die aangeeft dat samenwerking het leidende principe is in de nieuwbouw. “Op de begane grond zie je dat in de geïntegreerde inzet van alle zorgorganisaties in de spoed. En dankzij het atrium kan iedereen zien wat er een afdeling hoger of lager gebeurt; de eenheden zijn visueel verbonden. Die openheid was een belangrijk streven.”
Masterplan met gefaseerde bouw
De nieuwbouw van het acuut centrum en het klinisch gebouw wordt naar verwachting eind 2026 opgeleverd en uiterlijk half 2027 in gebruik genomen. Daarmee is de eerste fase afgerond. Intussen zijn de voorbereidingen voor de tweede fase al gestart. De daadwerkelijke bouw daarvan gaat naar verwachting eind 2029 van start en omvat onder meer een nieuw OK-complex, een afdeling radiologie en een tweede kliniekgebouw. De einddatum van het totale project, dat in totaal uit vijf fasen bestaat, ligt ergens tussen 2040 en 2050.
