‘Zo’n 5 tot 10% van alle opgenomen patiënten in een ziekenhuis loopt jaarlijks een infectie op’, aldus het specialisme Ziekenhuishygiëne & Infectiepreventie van de afdeling Medische Microbiologie van het AMC. En dit probleem beperkt zich helaas niet uitsluitend tot ziekenhuizen, ook revalidatiecentra, verpleeghuizen, woonzorgcentra en voorzieningen voor kleinschalig wonen worden regelmatig getroffen door uitbraken van infecties. Infecties die voor een deel veroorzaakt worden door micro-organismen die aanwezig zijn in feces en/of urine.  Om uitbraken als deze tegen te gaan ontwikkelde TR-Care in opdracht van Rijndam Revalidatie een urinezaksnijder voor het reinigen en desinfecteren van meerdere urinezakken in één keer, voor hun nieuw in te richten spoelkeuken op de klinische behandelafdeling.

Rijndam Revalidatie is met 15 locaties het grootste revalidatiecentrum van Nederland, gespecialiseerd in volwassenen-, kinder- en arbeidsrevalidatie en orthopedietechniek. Gewerkt wordt in deze centra conform de regels van hygiënespecialisten van het Erasmus MC, waarmee nauw wordt samengewerkt. In Rotterdam heeft Rijndam vier locaties, namelijk locatie Westersingel met een kliniek en polikliniek voor volwassenen en kinderen, een poliklinisch revalidatiecentrum voor kinderen op locatie Ringdijk en een poliklinische behandelafdeling in het Erasmus MC en het Franciscus Gasthuis. De overige locaties zijn zogeheten poliklinische behandelafdelingen, ondergebracht bij ziekenhuizen in regio Rijnmond, om een zo vlot mogelijke instroom te kunnen garanderen van mensen die hulp op dit gebied nodig hebben.  Met ruim 800 medewerkers helpt Rijndam elke dag opnieuw mensen die te maken hebben met de (blijvende) gevolgen van een aangeboren/niet-aangeboren aandoening, een ongeval of een ziekte.

Verbouwing
Na aanleiding van een hygiëne audit, uitgevoerd door hygiënisten van de Unit Infectie Preventie van het Erasmus MC, besloot Rijndam Revalidatie enkele jaren geleden haar spoelkeuken op de klinische behandelafdeling te moderniseren, conform de nieuwste WIP-richtlijnen. Rob Olivier, Coördinator Technische Dienst bij Rijndam Revalidatie: “Op deze afdeling verblijven patiënten met een dwarslaesie of een amputatie. Een kwetsbare patiëntencategorie waarvoor het naleven van strikte hygiëneregels een absolute noodzaak is.”

Onderzoek
Voordat daadwerkelijk begonnen werd met de modernisering van de hierboven genoemde  spoelkeuken liet Rijndam Revalidatie indertijd eerst een onderzoek uitvoeren naar de wijze waarop verpleegkundigen in de dagelijkse praktijk omgaan met urinezakken en katheters, om zorggerelateerde infecties en transmissie van BRMO (lees: bijzonder resistente micro-organisme) zoveel mogelijk te elimineren.  In tegenstelling tot voor bedpannen, urinalen en waskommen, bestond er namelijk voor urinezakken geen richtlijn waarin uitgebreide infectiepreventiemaatregelen en een Europese desinfectienorm, de  A0-waarde, worden beschreven. Volgens deze richtlijn moeten bedpannen, waskommen en urinalen namelijk gedurende minimaal 15 seconden gedesinfecteerd worden bij een temperatuur van 86° C of hoger.  Arnaud Dekker, Sales verantwoordelijke bij TR-Care, gespecialiseerd in het ontwikkelen, verkopen, servicen en onderhouden van medische hulpmiddelen: “Mijns inziens is het niet meer dan logisch dat ook urinezakken onder deze richtlijn vallen. Helaas hebben urinezakken wonderlijk genoeg geen prioriteit en dat terwijl ze vaak een ware besmettingsbron zijn voor  zowel patiënten als medewerkers. Kijk maar eens hoe er in de praktijk mee wordt omgegaan.”

Praktijk
Verpleegkundige knippen vaak een punt van een gevulde urinezak af, ledigen deze in een gootsteen en komen daarbij dan ongewild in aanraking met de urine van de betreffende patiënt omdat ze geen handschoenen dragen. De schaar waarmee de punt is afgeknipt, stoppen ze zonder verdere reiniging en desinfectie weer terug in hun schort om korte tijd later weer te gebruiken voor bijvoorbeeld het knippen van een pleister. Vanuit hygiënisch oogpunt is een dergelijke situatie niet wenselijk. Op de vraag of volautomatisch reinigen dan geen optie kan zijn, antwoordt: “Het volautomatisch reinigen en desinfecteren van urinezakken is zeker een mogelijkheid als het om een paar zakken per dag gaat op een afdeling. Bij ons op de afdeling ‘Dwarslaesie’, waar tijdens de piek zo’n 30 tot 50 urinezakken moeten worden afgevoerd is het echter te arbeidsintensief en tijdrovend. Het volautomatisch reinigen van één urinezak duurt gemiddeld zo’n 5 tot 6 minuten. Met de op dat moment op de markt verkrijgbare apparaten kon bovendien maar één zak per keer gereinigd worden. Tijdtechnisch was dat voor onze organisatie onhaalbaar. Daarom hebben  we TR-Care gevraagd om mee te denken over een efficiëntere en veiligere oplossing.” Dekker: “Voordat daadwerkelijk besloten werd om een eigen urinezaksnijder conform de nieuwste WIP-richtlijnen te ontwikkelen, heeft TR-Care eerst een marktonderzoek uitgevoerd om de eisen waaraan een dergelijke installatie moest voldoen in kaart te brengen.”

Eisen
Zo mocht het verpleegkundig personeel in geen geval meer in aanraking komen met resturine. ARBO-technisch moest te allen tijde veilig gewerkt kunnen worden. Om tijd en kosten te besparen bij de verwerking van de urinezakken, moest verder een installatie worden ontwikkeld voor het reinigen en desinfecteren van meerdere zakken in één keer, op een zodanige wijze dat de zakken na behandeling afgevoerd kunnen worden met een reguliere afvalstroom en niet meer als chemisch afval. Belangrijk was verder een modulaire opbouw, zodat dezelfde machine met een paar kleine aanpassingen  relatief eenvoudig kan worden omgebouwd naar een installatie voor het reinigen en desinfecteren van bedpanspoelers en waskommen.  Een complete lijn reinigings- en desinfecteerapparatuur met een en dezelfde uitstraling, die allemaal voldoen aan de geldende WIP-richtlijnen.

Urinezaksnijder
“Inmiddels is de machine marktrijp”, zo vertelt Dekker.  “In tegenstelling tot bij conventionele  urinezaksnijders, is het met deze nieuwe machine mogelijk om vier urinezakken of katheterzakken in één proces te reinigen en te desinfecteren. Wanneer de spoelkamer vol is wordt de machine ‘hands free’ met behulp van een voetbediening gesloten.  Vervolgens worden de katheterzakken, doorgespoeld met kraanwater en daarna met stoom gedesinfecteerd. De stoomgenerator brengt net zo lang stoom in de spoelkamer tot de minimale desinfectietemperatuur van  86° Celsius is bereikt. Vervolgens wordt het compartiment 15 seconden op deze temperatuur gehouden, alvorens weer koud water wordt toegevoerd om de zakken weer terug te koelen naar een temperatuur van 25° Celsius. Na desinfectie op bovengenoemde wijze is het pas veilig en verantwoord om de katheterzakken via het reguliere afval te verwijderen”. Olivier vult aan: “Voorheen moesten al deze urinezakken als chemisch afval worden afgevoerd. Voor zo’n 50 tot 60 urinezakken kwam dat omgerekend neer op een bedrag van circa 100,00 euro per dag. Een forse kostenbesparing dus. En dan hebben we het voordeel dat de urinezakken nu vier keer sneller verwerkt kunnen worden nog even buiten beschouwing gelaten. Kortom, een zinvolle investering die snel weer terug te verdienen is, zeker ook voor post-operatieve en geriatrische afdelingen in zorginstellingen en ziekenhuizen waar veel gewerkt wordt met urine- en katheterzakken. Interessant te melden tot slot is dat alle in RVS 316 uitgevoerde reiniging- en desinfecteermachines van TR-Care zo zijn ontworpen dat deze in geval van storing niet tussentijds kunnen worden geopend. Pas als de storing is verholpen en het  desinfectieprogramma is voltooid kan de machine door de verpleegkundige weer geopend worden. ”

Bron: FMT Gezondheidszorg, auteur Henriëtte van Norel