Adequaat optreden in een crisissituatie

Al voordat de inwoners van Amersfoort en omgeving op 5 januari werden geïnformeerd over het feit dat in het drinkwater een bacterie werd gevonden, ging in Meander Medisch Centrum de telefoon. Die voorrangspositie was terecht natuurlijk, want de in het water aangetroffen enterokokken zijn voor gezonde mensen niet direct gevaarlijk, maar kunnen dat voor de kwetsbare patiënten in een ziekenhuis zeker wel zijn.“Ik stond om kwart over vijf net met mijn jas aan om naar huis te gaan toen de telefoon ging”, zegt service- en onderhoudsmonteur Vincent Koudijs, “Meteen belde ik onze manager en mijn collega René Hof: kom naar het ziekenhuis.”In zo’n crisissituatie wordt direct constructief gehandeld, vertelt facilitair manager Mark de Vries. “Al in het eerste uur brachten we een operationeel team bij elkaar om de impact en de scenario’s te bespreken. Daarin zaten afgevaardigden van alle afdelingen die in zo’n situatie belangrijk kunnen zijn: de OK, de SEH, de afdeling service en veiligheid, de deskundigen infectiepreventie en natuurlijk ook de afdeling communicatie. We hadden weliswaar een protocol voor als er geen water meer uit de kraan komt. Maar dit was natuurlijk toch een andere situatie. We moesten snel handelen.”

Watervoorraad

Het ziekenhuis heeft een eigen watervoorraad van 80.000 liter. Dat is een derde van het dagelijks gebruik. “Maar we wisten natuurlijk niet of en zo ja wanneer de besmetting in dat water was gekomen”, zegt Koudijs. “We zijn wel direct monsters gaan analyseren, maar de uitslag van zo’n analyse kost 72 uur.”

Aan deze voorraad is aan de voorkant een Advanced Oxidation Technology (AOT)-installatie gekoppeld, voor het desinfecteren van het drinkwater. Maar desondanks werd besloten deze voorraad als besmet te beschouwen. De Vries: “Dit betekent dat we de machines voor koffie en thee hebben afgesloten. Handen wassen kon nog wel, en douchen ook voor iedereen, behalve kwetsbare groepen.”

Het betekende ook dat het ziekenhuis op korte termijn schoon water nodig had. “Hiervoor hebben we gelukkig met diverse leveranciers direct afspraken kunnen maken, voor toelevering in flessen en via tankwagens”, zegt De Vries. “Het koude weer met sneeuw en ijs zorgde daarbij wel voor een extra uitdaging, waarop we geen invloed hadden.”

Besloten is via die tankwagens de eigen watervoorraad direct dagelijks aan te vullen met schoon water. Koudijs: “Zo’n zestig procent van die voorraad is proceswater voor onder andere de centrale sterilisatieafdeling en het laboratorium, dus dat ging snel. Op die manier konden we ook de leidingen schoonspoelen.” De tanks met eigen voorraad helemaal legen was geen optie. “Dan zouden die processen stilvallen”, zegt De Vries.

Communicatie

Goede communicatie over de crisissituatie was essentieel. “In eerste instantie is alleen intern gecommuniceerd, omdat het immers al avond was”, zegt De Vries. “De afdeling communicatie heeft dit gedaan via groeps-apps en intranet. Ook heeft het operationeel team de teammanagers geïnformeerd. In aansluiting daarop is ook snel extern gecommuniceerd. Patiënten en bezoekers kregen op de afdelingen te horen dat ze geen water, koffie en thee konden nemen uit de afdelingskeukens. We stelden flesjes water en appelsap beschikbaar.”

Aan collega’s werd gevraagd zelf koffie en water mee te brengen. Koudijs: “Iedereen dacht mee, zo’n situatie verbindt enorm. Vanaf dag twee zijn de koks water gaan koken om de medewerkers soep en oploskoffie te kunnen geven.”

De situatie had geen gevolgen voor het operatieprogramma en de zorg. “Met de collega’s van de afdeling infectiepreventie is direct bekeken hoe moest worden gehandeld met de handenwasprocedure op de OK”, zegt De Vries. “Het advies was de handen na het wassen direct te desinfecteren.”

Alternatieve waterbron

Op 9 januari, vier dagen na de eerste melding over de drinkwaterbesmetting dus, meldde drinkwaterleverancier Vitens dat ze kon overgaan op een alternatieve waterbron uit de Soesterduinen. “Omdat de tanken met onze eigen watervoorraad toen inmiddels waren schoongespoeld, konden we daar direct gebruik van maken”, zegt De Vries. “Dat gaf rust.” Koudijs: “In de twee dagen daarvoor hadden we nog elke kraan in huis twee minuten laten lopen en van alle apparaten de filters vervangen. Een flinke klus als je bedenkt dat we 2.300 tappunten in huis hebben; maar we wilden geen enkel risico lopen.”

Vijf dagen later, op 14 januari, kwam het sein veilig: het drinkwater in Amersfoort en omgeving was weer schoon. Ook toen zijn voor de zekerheid toch weer monsters genomen. Die toonden aan dat er inderdaad geen probleem meer was. Hof: “Achteraf bleek overigens uit onze metingen dat onze AOT-installatie de bacterie had tegengehouden. Dat wisten we eigenlijk ook wel, maar toch konden we het risico natuurlijk niet nemen.”

Conclusie

Het ziekenhuis bleek uiteindelijk goed op de crisissituatie voorbereid en heeft daarin effectief gehandeld. “De situatie was voor iedereen nieuw, maar alle zorg is doorgegaan”, zegt De Vries. Koudijs: “Als technische dienst waren we die dagen 24 uur per dag beschikbaar. Daarvoor hadden we een speciaal rooster gemaakt.” Hof: “Voor de technische dienst was het mooi om te merken dat we ons huiswerk goed gedaan hadden.”