De toepassing van een automatische brandblusinstallatie als brandveiligheidsmaatregel is in de zorg niet verplicht volgens wet- en regelgeving en wordt daarom in de praktijk niet vaak in overweging genomen. Maar automatische blusinstallaties kunnen wel een gelijkwaardig alternatief zijn voor andere maatregelen en de veiligheid van cliënten, patiënten, medewerkers en andere aanwezigen vergroten. Dat blijkt uit onderzoek van Crisislab in opdracht van De Zorg Brandveilig, dat heeft geleid tot het infoblad ‘De keuze voor automatische brandblusinstallaties in de zorg’.

Iedereen die aanwezig is op het moment dat een brand ontstaat, heeft tijd nodig om zichzelf in veiligheid te brengen. In de zorg verblijven vaak cliënten of patiënten met verschillende vormen en gradaties van niet-zelfredzaamheid die daarbij geholpen moeten worden. Daardoor lopen zij bij brand een extra risico. Het is de taak van de zorgaanbieder om vanuit deze kennis een veilige omgeving te bieden. Een risicogestuurde aanpak van brandveiligheid, waarbij afgewogen keuzes worden gemaakt voor maatregelen, is daarbij volgens actuele inzichten het meest effectief. Een mogelijke maatregel waarvoor kan worden gekozen is de toepassing van een automatische brandblusinstallatie.

Juiste balans in maatregelen
Risicogestuurde brandveiligheid bestaat uit veel aspecten die allemaal met elkaar in de juiste verhouding moeten worden gebracht. Zorgorganisaties kunnen de doelstellingen voor brandveiligheid – zoals het voorkomen van brand, veilig vluchten, beperken van brand en veilig en effectief optreden bij brand – behalen door een goed samenspel van die aspecten en maatregelen. In het Stuurwiel Risicogestuurde Brandveiligheid, een verbreding van de bekende BIO-methode, wordt omschreven op welke zes gebieden maatregelen gezocht kunnen worden.

Welke maatregelen dat zijn, is geheel afhankelijk van de situatie en de risico’s. Bij nieuwbouw of verbouw kunnen bijvoorbeeld extra bouwtechnische of installatietechnische voorzieningen worden ingezet, zoals een automatische blusinstallatie. Zo ontwikkelde revalidatiecentrum ’t Gasthuis twee plannen voor renovatie om aan de brandveiligheidsdoelen te voldoen: één gebaseerd op bouwkundige aanpassingen en één met een watermistinstallatie. Voor de directie wogen de voordelen van het tweede plan – een veiliger en toekomstbestendig gebouw, minder overlast tijdens de renovatie, minder bouwkundige voorzieningen en meer flexibiliteit – op tegen de meerkosten, dus werd gekozen voor het automatische blussysteem.

In de nieuwbouwplannen van Woonzorgcentrum Graafzicht kwamen termen als open structuur, veel daglicht en open doorgangen voor. Het Bouwbesluit staat afwijkingen van de compartimenteringsvoorschriften toe, mits er gelijkwaardige brandveiligheidsmaatregelen worden toegepast. De BHV-organisatie van Graafzicht had niet voldoende capaciteit om de afwijkingen te compenseren, een automatisch blussysteem wel. Daarom werd tijdens de nieuwbouwfase voor een sprinklerinstallatie gekozen.

Cruciale rol voor BHV’ers
Crisislab deed in 2015 onderzoek naar automatische brandblusinstallaties als gelijkwaardige oplossing – dus als alternatief voor sommige andere brandveiligheidsmaatregelen zoals bouwkundige voorzieningen of het opschalen van de BHV-organisatie. Daaruit blijkt dat automatische blusinstallaties een gelijkwaardige oplossing kunnen zijn, terwijl de kosten, afhankelijk van de situatie, niet hoger hoeven te zijn. Maar een blusinstallatie wordt niet voorgeschreven in het Bouwbesluit, dus de keuze voor toepassing ervan ligt volledig bij de zorgaanbieder.

In de praktijk blijken er drie belangrijke redenen te zijn waardoor een automatisch blussysteem wordt overwogen. De eerste is afwijken van het Bouwbesluit bij nieuwbouw om bijvoorbeeld ruimer te kunnen bouwen, zoals Woonzorgcentrum Graafzicht deed. De tweede is een toets waaruit blijkt dat in de bestaande situatie de brandveiligheidsdoelstellingen niet worden gehaald, wat bijvoorbeeld voor ’t Gasthuis aanleiding was om een watermistinstallatie toe te passen. Een laatste en veelvoorkomende reden is om druk op medewerkers te verminderen.

Als er bij een brand niet-zelfredzame personen aanwezig zijn, spelen de paraatheid en capaciteit van de BHV-organisatie en de interne hulpverleningsorganisatie immers een cruciale rol. Zij moeten binnen de beschikbare tijd alle noodzakelijke interventies kunnen uitvoeren en dus alle aanwezigen in veiligheid brengen. Wanneer blijkt dat dat niet haalbaar is, moet óf de capaciteit van BHV en hulpverlening worden opgeschaald, óf de beschikbare tijd voor ontruiming worden vergroot met aanvullende of alternatieve maatregelen. Er zijn maar weinig zorgaanbieders die dag en nacht de benodigde paraatheid, deskundigheid en personele capaciteit kunnen garanderen, zo toont Crisislab aan de hand van theorie en praktijkvoorbeelden van recente branden en oefeningen aan. Een automatische blusinstallatie vermindert de druk op medewerkers om zelf de brand te moeten bestrijden en vergroot de beschikbare tijd voor ontruiming. Daardoor kunnen zij de aandacht volledig richten op het in veiligheid brengen van niet-zelfredzame personen.

Gehandicaptenorganisatie Maeykehiem had hier in de praktijk mee te maken. Om aan de eisen van brandveiligheid te voldoen zou de organisatie gedurende 24 uur een BHV-organisatie van 8 medewerkers nodig hebben in de nieuw te bouwen groepszorgwoningen. Een aantal dat in de praktijk onhaalbaar is. Maeykehiem gaf aan de architect de opdracht om een gelijkwaardig alternatief te zoeken. Op voorstel van de architect en in overleg met de gemeentelijke brandweer werd besloten het pand te voorzien van woningsprinklers.

De keuze voor een installatie
Er bestaan diverse soorten automatische blusinstallaties. In de zorg worden vooral spinklerinstallaties toegepast. Zo’n installatie is in staat om een brand te blussen of onder controle te houden. Doordat de installatie een brand zelf detecteert en automatisch wordt ingeschakeld, worden branden vroegtijdig bestreden en ontstaan er minder ongewenste effecten. Een kleinere brand heeft nou eenmaal minder gevolgen dan een grotere brand. Door het automatisch blussen is er meer tijd voor de hulpverlening en ontvluchting, loopt de temperatuur minder hoog op en is de rookontwikkeling minder. Dat heeft positieve gevolgen voor de veiligheid van iedereen die in het gebouw aanwezig is.

Een automatische blusinstallatie kan de brandveiligheid dus enorm vergroten. De keuze voor zo’n systeem is altijd maatwerk. Er zijn geen algemeen toepasbare richtlijnen en vuistregels voor het kiezen van een installatie. Ook is daarom niet eenduidig te bepalen wat de toepassing van zo’n installatie in een specifieke situatie zal kosten. Wel blijkt uit onderzoek dat een automatische brandblusinstallatie bij nieuwbouw op termijn niet duurder is dan de bouwkundige voorzieningen die het Bouwbesluit voorschrijft, onder meer doordat de kosten voor bijvoorbeeld inspectie, toezicht, onderhoud en vervangen lager zijn.

Meer informatie en de overwegingen van een negental zorgorganisaties zijn te vinden in het infoblad ‘De keuze voor een automatische blusinstallatie’ van De Zorg Brandveilig, te downloaden via www.dezorgbrandveilig.nl.

Programma De Zorg Brandveilig
De Zorg Brandveilig is een programma van ActiZ, GGZ Nederland, NFU, NVZ en de VGN, verenigd in de Brancheorganisatie Zorg (BoZ), en Brandweer Nederland. Het programma wordt ondersteund door het ministerie van VWS. Kijk op www.dezorgbrandveilig.nl voor een kennisbank met de meest actuele inzichten.

Bron: FMT Gezondheidszorg