Onderzoekers van het UMC Utrecht ontwikkelden een rekenmodel om resultaten van grote klinische studies naar het individu te vertalen.

Hiermee is het mogelijk om te voorspellen of een medische behandeling voor jou werkt. Het model voorspelt namelijk je extra levensjaren na het wel of niet starten van een behandeling. De resultaten van het onderzoek zijn 31 maart gepubliceerd in The BMJ.

Zorgverleners behandelen grote groepen mensen met risicofactoren om bij één iemand ervan een ernstig probleem te voorkomen. Doordat mensen onderling erg verschillen, is het gemiddelde effect van een behandeling dat bij grote klinische trials naar voren komt, niet op iedereen van toepassing. Professor Frank Visseren, internist-vasculair geneeskundige in het UMC Utrecht, legt uit: “Bij 30 personen met hypertensie wordt de bloeddruk met medicijnen verlaagd om een ernstig vaatprobleem, zoals een herseninfarct, te voorkomen. Toch zou één iemand dat herseninfarct maar krijgen en behandel je dus 29 patiënten voor niets. Je weet alleen van tevoren niet wie die ene persoon is. Zo’n rekenmodel helpt overbehandeling te verminderen.”

Statistische trucs
Arts in opleiding tot internist Jannick Dorresteijn vertelt dat niet alleen de betrekking op het individu nieuw is, maar vooral ook het geven van een levenslange voorspelling over winst in gezonde jaren. “Dit is mogelijk door een combinatie aan nieuwe statistische trucs, die we samen met collega’s van Harvard University in Boston ontwikkelden en toepasten op gegevens van een reeds afgerond klinisch onderzoek, waarvan de deelnemers wel 17 jaar werden gevolgd. Hierdoor konden we meteen kijken of de voorspelling na al die tijd nog klopt. En ja hoor; als een bus. Dat maakt het model heel bruikbaar.”

Op z’n kop
Risicotabellen voor chronisch voortschreidende aandoeningen zoals hart- en vaatziekten kleuren altijd rood bij oude mensen, omdat leeftijd de belangrijkste risicofactor is. Het idee heerst daarom dat zij het meest baat hebben bij een preventieve behandeling. Dorresteijn: “Dit heilige huisje trappen we met onze voorspellingen omver. Jonge mensen met risicofactoren kun je namelijk voor deze aandoeningen behoeden, terwijl ouderen er vaak een andere ziekte voor in de plaats krijgen. Als je verder kijkt dan de komende 10 jaar, zie je dat bij jonge mensen juist in de periode daarna veel levenswinst te behalen is. We gooien de boel op z’n kop.” Visseren: “Het is net als je pensioen. Daar begin je ook niet aan een paar jaar voordat je het nodig hebt. Hoe eerder je investeert, hoe meer gezondheidswinst het oplevert.”

Toepasbaar
Met hun tool willen ze zowel de zorgverlener als de patiënt helpen een goede keuze te maken over een eventuele behandeling. Dorresteijn: “Je kunt deze informatie heel makkelijk uitleggen. Mensen hebben namelijk wel een idee wat ze een jaar levenswinst waard vinden, in tegenstelling tot een risicoverlaging die nu nog veel wordt aangehaald.” Visseren vult aan: “Wij gaan deze tool in onze vaatrisico-app toevoegen, maar in essentie kun je het rekenmodel voor alle domeinen van de geneeskunde gebruiken. Er is heel veel data beschikbaar in grote klinische trials die je kunt gebruiken voor de beste behandelbeslissing van het individu.”

Referentie
Jannick A.N. Dorresteijn, Lotte Kaasenbrood, Nancy R. Cook, Rob C.M. van Kruijsdijk, Yolanda van der Graaf, Frank L.J. Visseren, Paul M. Ridker
How to translate clinical trial results into gain in healthy life-expectancy for individual patients, The BMJ